Via Scarlatti – Vittorio Sereni

Vittorio Sereni

 

Con non altri che te
è il colloquio.

Non lunga tra due golfi di clamore
va, tutta case, la via;
ma l’apre d’un tratto uno squarcio
ove irrompono sparuti
monelli e forse il sole a primavera.
Adesso dentro lei par sempre sera.
Oltre anche piú s’abbuia,
è cenere e fumo la via.
Ma i volti i volti non so dire:
ombra piú ombra di fatica e d’ira.
A quella pena irride
uno scatto di tacchi adolescenti,
l’improvviso sgolarsi d’un duetto
d’opera a un accorso capannello.

E qui t’aspetto.

Vittorio Sereni

da “Gli strumenti umani”, Einaudi, Torino, 1965

L’arco del sorriso – Alèxandros Ísaris

Edward Weston, Tina Modotti, 1921

 

Un altro corpo vicino a te la notte
Statue ornano il tuo letto
E rose che profumano di gelsomino.
Brillano nella tenebra le coperte
La pelle cristallo gocciolante.
La linea della bocca nell’arco del sorriso
Le membra tenere nel miele
I tuoi occhi stretti e nella stanza
Ali di angeli e di uccelli che ti stordiscono
Svolazzando.

Alèxandros Ísaris

(Traduzione di Filippomaria Pontani)

da Tornerò luminoso. Poesie 1993-1999, 2000

da “Antologia della poesia greca contemporanea”, Crocetti Editore, 2004

∗∗∗

Το τόξο τοῦ χαμόγελου

Ἓνα  ἄλλο σῶμα δίπλα σου τη νύχτα
Ἀγάλματα στολίζουν το κρεβάτι σου
Καί ρόδα πού μυρίζουν γιασεμί.
Λάμπουν στο σκοτάδι τα σκεπάσματα
Το δέρμα κρύσταλλο που στάζει.
Ἡ γραμμή τοῦ στόματος στο τόξο τοῦ χαμόγελου
Τά μέλη ἀπαλά μέσα στο μέλι
Τα μάτια σου σφιχτά και στο δωμάτιο
Φτερά ἀγγέλων καί πουλιῶν που σε ζαλίζουνε
Μέ τό φτερούγισμά τους.

Ἀλέξανδρος Ἲσαρης

da “Θά ἐπιστρέψω φωτεινός”, Ποιήματα 1993-99, 2000

La Luna perdona – Endre Ady

Foto di Nicholas Buer

 

Acida, mutila, sopra i grandi campi,
forse la decima volta cosí, come un maldestro
viandante spogliato, passa la Luna.

Sul suo volto, lo stanco sorriso dei vecchi ribaldi
e sotto di lei, il campo si alza
con una pena che si perde nei sospiri.

Pianura coperta di ferite, sterile e magra;
d’una luce sommessa, ironica, la Luna
bagna e ribagna il suo corpo sfatto.

Nella gelida luce è disteso un grande morto.
Ma sul suo orlo lontano, timida viandante,
al suo uomo si abbandona una ragazza.

Come se la Morte non fosse mai passata,
la Vita, questo torso spezzato,
alza il suo capo con gioia viperina.

E la Luna, poiché fu inviata in terra
per guardare i baci, ecco, raggia fidente e lieta
e manda il suo perdono per cento colpe mortali.

Endre Ady

(Traduzione di Paolo Santarcangeli)

da “Endre Ady, Poesie”, Lerici editori, Milano, 1964

***

A Hold megbocsájt

Savanyun, csonkán, nagy mezők fölött,
Talán tizedszer ilykép, megrabolt,
Balog utasként ballag át a Hold.

Arcán vén kópék fáradt mosolya
S alant szörnyedt, bús sóhajba vesző
Kínjaival mered föl a mező.

Forradásos mező, fukar, kopár,
Rothasztó testét gúnyos, halk, hideg
Fényével a Hold öntözgeti meg.

S fagyos fényben a nagy hulla terül,
De messze szélén félénk vándorul
Egy Ivány csókos férfiára borul.

Mintha sohse járt volna itt Halál,
Az Élet, ez az eltörött derék,
Kígyós örömmel üti föl fejét.

S mert Földre nézni csókért küldetett,
A Hold ujjongva, bízón kiragyog
S száz halál-bűnért küld bocsánatot.

Endre Ady

da “A halottak élén”, Budapest: Pallas, 1918

Progetto di lode – Gesualdo Bufalino

Mario Tozzi, Donna seduta di schiena, 1926, Museo del Paesaggio, Verbania

 

Tu unica, tu viva, tu acqua
e aria del mio vivere
e veemente complice di morte;
tu mio pugno e stendardo
contro le scure procedure della sorte;
tu mio grano, mio grembo, mio sonno,
fuoco d’inverno che sventi l’obliqua
nube di notte dove abita l’Orsa;
tu unica e viva, tu canto
di grave organo e grido
di lenta carne e fiore e cibo, mia roccia
di paragone e tiepida
tana, mia donna, mia donna, tu unica,
tu viva…

Gesualdo Bufalino

da “L’amaro miele”, Einaudi, Torino, 1989

Tre volte la verità – Odisseas Elitis

Odisseas Elitis

I

Sulle rocce l’uccello tip-tip spostava la verità beccando l’acqua salata plaf-plaf dentro le cavità      Qualcosa qualcosa      Qualcosa deve senz’altro esistere

Ma divenni davvero santo aspettando    Con una barba da monaco che accarezzavo e grattavo     Qualcosa qualcosa    Qualcos’altro si deve pur trovare

Alla fine mi decisi    E come si trascina a riva una barca    trascinai l’uomo in un luogo così da poterlo vedere dentro

–  E lui chi è? – L’assassino che è passato – E perché tanto trambusto? – Il falco il falco sta arrivando è arrivato – Bene e qui chi decide? – Nessuno Nessuno – Non ho sentito     chi parla?

Ma già venivano meno le parole     Cos’altro dire     Questa la verità.

II

Questa la verità     Quando retrocedono le parole     cos’altro dire apparve     il mare circondato da cipressi come un vecchio casolare

Seduta nell’acqua bassa     una donna di pietra     che si pettinava rimase con la mano sospesa in alto     Lontano due barche a vapore tutto fumo senza avanzare     E ovunque nelle fonti e tra il rosmarino un confidente pater noster si alzava prima di disperdersi in rugiada

Padre nostro che sei nei cieli     io che ho amato     io che ho tenuto la mia ragazza come un giuramento     io che sono arrivato a prendere per le ali il sole come una farfalla     Padre nostro

Ho vissuto con niente.

III

Ho vissuto con niente     Ma le parole non mi bastavano     Nel vento di una stretta vallata voce solitaria     si scioglieva alle mie orecchie sciù sciù sciù    tirai fuori migliaia di cose     Che manciate di cristalli che canestri di fresche api e che brocche colme dove sentivi il vento prigioniero che ffff fischiava

Qualcosa qualcosa     Qualcosa di demoniaco ma che si coglie come in una rete nelle sembianze dell’Arcangelo     Farneticavo e correvo     Dalla lingua arrivai a imprimere le onde nell’udito

– Ehi voi neri pioppi    gridavo    e voi alberi celesti cosa sapete di me? – Θόη θόη θμός – Cosa? – Άρίηω ηθύμως    θμός – Non ho sentito cosa? – Θμός θμός αδοσος¹

Finché sentii     e mi si prenda pure per pazzo     che di un niente è fatto il Paradiso.

Odisseas Elitis

(Traduzione di Paola Maria Minucci)

da “L’albero di luce e la quattordicesima bellezza, 1971”, in “È presto ancora”, Donzelli Poesia, 2011

∗∗∗

ΤΡΕΙΣ ΦΟΡΕΣ Η ΑΛΗΘΕΙΑ
                         
I

Μετατόπιζε το άγριοπούλι πίτ-πίτ πάνω στούς βράχους την αλήθεια Μές στις γοΰβες τ’ αρμυρό νερό τλίπ-τλίπ όλο τσιμπολογοΰσε     Κάτι κάτι     Κάτι πρέπει οπωσδήποτε να υπάρχει

Μά την πίστη μου αγιασα να περιμένω     Πέταξα γένι καλογερικό πού όλο χάιδευα κι εξυνα     Κάτι κάτι     Κάτι άλλο να βρεθεί

Κάποια φορά τό πηρ’ απόφαση     Τράβηξα     ετσι όπως τραβάς μια βάρκα στη στεριά     τόν άνθρωπο     άπό μέρος πού νά βλέπεις μέσα του

—Έ ποιός είναι αυτός;—’Ο φονιάς πού πέρασε— Κι ο τόσος σαματάς γιατί;—Τό γεράκι τό γεράκι φτάνει εφτασε—Καλά και ποιός ορίζει εδώ; — Ούτις Ούτις — Δέν ακουσα     ποιός λέει;

Αλλά κιόλας λιγόστευαν τά λόγια     Τί νάπείςπιά     Τέτοια η άλήθεια.

ΙΙ

Τέτοια η άλήθεια     “Οταν άποτραβήχτηκαν τά λόγια     τί νά πείς πιά φάνηκε     περιτριγυρισμένο κυπαρίσσια σάν παλιό υποστατικό τό πέλαγος

Καθισμένη στά ρηχά     μιά γυναίκα πέτρινη     κεί πού χτενίζονταν άπόμεινε μέ τό χέρι της ψηλά στόν άέρα     Δυό βαπόρια πέρα ταξιδεύανε     όλο καπνούς     δίχως νά προχωράνε     Και παντοΰ στις βρύσες και στά δεντρολίβανα εκμυστηρευμένο ενα πάτερ ημών πού ανέβαινε πριχοΰ σπάσει σέ δρόσο

Πάτερ ημών ο εν τοΐς ούρανοΐς     εγώ πού αγάπησα     εγώ πού τήρησα το κορίτσι μου σαν όρκο     πού ’φτασα να πιάνω τον ήλιο άπ’τά φτερά σαν πεταλούδα     Πάτερ ημών

Μ’ ενα τίποτα εζησα.

III

Μ’ ενα τίποτα εζησα     Μονάχα οί λέξεις δέ μοΰ άρκούσανε     Σ’ ενός περάσματος άέρα     ξεγνέθοντας άπόκοσμη φωνή τ’ αύτιά μου     φχιά φχιού φχιού    εσκαρφίστηκα τά μύρια οσα      Τί γυαλόπετρες φούχτες τί καλάθια φρέσκες μέλισσες καί σταμνιά φουσκωτά οπου άκουγες ββββ νά σοΰ βροντάει ο αιχμάλωτος άέρας

Κάτι κάτι     Κάτι δαιμονικό μά πού νά πιάνεται σάν σέ δίχτυ στό σχήμα τού Αρχαγγέλου     Παραλαλοΰσα κι ετρεχα     “Εφτασα κι άποτύπωνα τά κύματα στήν άκοή άπ’τή γλώσσα

—Έ καβάκια μαύρα     φώναζα     κι εσεΐς γαλάζια δέντρα τί ξέρετε άπό μένα; — Θόη θόη θμός —”Ε; τί; —Άρίηω ήθύμως    θμός—Δέν άκουσα τί πράγμα; — Θμός θμός άδυσος

“Ωσπου τέλος    ενιωσα κι ας πά’ νά μ’ ελεγαν τρελό    πώς άπό ’να τίποτα γίνεται ο Παράδεισος.

Οδυσσέας Ελύτης

da “Το φωτόδεντρο και η δέκατη τέταρτη ομορφιά”, (L’albero di luce e la quattordicesima bellezza), Atene, 1971

¹     Neologismi creati da Elitis a imitazione del greco antico.