Gli occhi di Margherita – Nikiforos Vrettakos

Josef Sudek, Untitled, n.d.

 

Nei tuoi occhi ho trovato i libri che non ho scritto:
pianure, città, boschi, orizzonti, canali.
Le montagne imperiali della terra ho trovato,
coi tramonti e le nuvole purpuree. I grandi viaggi
che non ho fatto li ho trovati nei tuoi occhi.

Nei tuoi occhi ho trovato gli amici sorridenti
che mi rubò la terra, l’erba, la neve, il buio.
Le frasi che mi direbbero, le ho trovate nei tuoi occhi.

Le croci non confitte in terra a battaglia finita,
lunghe file di anonime croci, da ogni parte,
croci di tutti i popoli, le ho trovate nei tuoi occhi.

Nei tuoi occhi ho trovato la fine della guerra.
Sole e uccelli sui rami! Il mio mondo infantile
coi suoi disegni d’oro l’ho trovato nei tuoi occhi.

Ho trovato le tristi colline della patria
che si ergevano mute quasi udissero la mia voce.
Arrivo! Al mio urlo «Arrivo», il fremito leggero
degli umili corbezzoli, l’ho trovato nei tuoi occhi.

Nei tuoi occhi ho trovato le notti che scorrevano
immensi fiumi di silenzio, come al tempo dei miei sei anni.
La luce astrale della pena l’ho trovata nei tuoi occhi.

Nei tuoi occhi ho trovato la gente che mi ricordava
e il mondo dell’infanzia che mi chiamava a nome.
La tenda della giustizia, la bontà che faceva cenno
ai monti di accostarsi, l’ho trovata nei tuoi occhi.

Ho trovato l’eternità del sole rinnovata.
L’erba, le stelle, l’alba. Mia madre vestita di bianco
come la Pace, l’ho trovata nei tuoi occhi.

Fosse tutto più semplice quaggiù, come il «buongiorno»
e la «buonanotte», o la luce all’alba sopra i vetri,
fosse tutto più semplice quaggiù, noi in questo mondo
avremmo una casa infinita. Saremmo angeli.
Il mio lamento eterno l’ho trovato nei tuoi occhi.

Nikiforos Vrettakos

(Traduzione di Filippomaria Pontani)

(da Il libro di Margherita, 1949)

da Poeti greci del Novecento”, “I Meridiani” Mondadori, 2010

∗∗∗

Τά μάτια τῆς Μαργαρίτας

Βρῆϰα μέσα στά μάτια σου τά βιβλία πού δέν ἔγραψα·
πεδιάδες, δάση, πολιτεĩες, ὁρίζοντες, ϰανάλια.
Βρῆϰα τ’ αὐτοϰρατοριϰά ὄρη τῆς γῆς ϰι ἀπάνω τους
τίς δύσες μέ τά ϰόϰϰινα σύννεφα. Τά μεγάλα
ταξίδια πού δέν ἔϰαμα βρῆϰα μέσα στά μάτια σου.

Βρῆϰα μέσα στά μάτια σου τούς γελαστοός μου φίλους
πού μοῦ τούς σϰέπασεν ἡ γῆς, ἡ χλόη, τό χιόνι, ἡ νόχτα.
Τά λόγια πού θά μοῦλεγαν βρῆϰα μέσα στα μάτια σου.

Ὅσους σταυρούς δέν ἔμπηξαν στή γῆς μετά τίς μάχες,
μαϰριές σειρές, ἀνώνυμους σταυρούς, πάνω ϰαί ϰάτω,
τούς σταυρούς ὅλων τῶν ἐθνῶν, βρῆϰα μέσα στά μάτια σου.

Βρῆϰα μέσα στά μάτια σου τόν πόλεμο τελειωμένο.
Πουλάϰια ϰαί ἥλιος στά ϰλαδιά! Τό παιδιϰό μου σύμπαν
μέ τίς χρυσές του ζωγραφιές βρῆϰα μέσα στά μάτια σου.

Βρῆϰα τούς μελαγχολιϰούς γήλοφους τῆς πατρίδας μου
νά στέϰονται μές στή σιωπή σά ν’ ἀϰούσανε τή φωνή μου.
Ἔρχομαι! Ὡς νά τούς φώναξα «ἔρχομαι», νά ϰουνᾶνε
τίς ταπεινές τους ϰουμαριές, βρῆϰα μέσα στά μάτια σου.

Βρῆϰα μέσα στά μάτια σου τίς νύχτες να ϰυλᾶνε
μεγάλους ποταμούς σιωπῆς, ὅπως στα ἕξη μου χρόνια.
Τῆς θλίψης τήν ἀστροφεγγιά, βρῆϰα μέσα στά μάτια σου.

Βρῆϰα μέσα στά μάτια σου τόν ϰόσμο νά μέ θυμᾶται
ϰι ὅλα ὅσα γνώμην παιδί νά μέ φωνάζουν μέ τ’ ὄνομά μου.
Τῆς διϰαιοσύνης τή σϰηνή, τήν ϰαλοσύνη πού ἔγνιφε
νά, πλησιάσουν τά, βουνά, βρῆϰα μέσα στά μάτια σου.

Βρῆϰα τήν αἰωνιότητα τοῦ ἥλιον ἀνανεωμένη.
Τή χλόη, τ’ ἀστέρια, τήν αὐγή. Στ’ ἄσπρα σάν τήν Eἰρήνη
ντυμένη τή, μητέρα μου, βρῆϰα μέσα στά μάτια σου.

Ἂν ἤτανε ὅλα ἐδῶ πιό ἁπλά, ὅπως ἡ «ϰαλημέρα»
ϰι ἡ «ϰαληνύχτα», ὅπως τό φῶς στά τζάμια τήν αὐγή,
ἂν ἤτοινε ὅλοι ἐδῶ πιό ἁπλά, τότε, σ ’ αὐτό τόν ϰόσμο,
θέ νἄχαμε ἕνα ἀπέραντο σπίτι. Θέ νἄμαστε ἄγγελοι
Τό αἰώνιο μου παράπονο βρῆϰα μέσα στά μάτια σου.

Νιϰηφόρος Βρεττάϰος

Τό βιβλίσ τῆς Μαϱγαϱίτας, 1949

da “Νιϰηφόρος Βρεττάϰος, η εϰλογή μου, ποιήματα 1933-1991”, εκδ. Ποταμός, 2008

La notte – Dinos Christianòpulos

Andrew Wyeth

 

La notte aggrava la solitudine,
coltiva le nostre rovine segrete.

La notte elabora la bellezza,
fa a brandelli la nostra supplica.

La notte sbottona le nostre vene,
trova nascosti i nostri sogni e li divora.

La notte frantuma la delicatezza,
rinnova le nostre ferite –

e appena ci assicuriamo un corpo
subito lascia libere le sue lune.

Dinos Christianòpulos

(Traduzione di Filippo Maria Pontani)

da “Antologia della poesia greca contemporanea”, Crocetti Editore, 2004

∗∗∗

Ἡ νύχτα

Ἡ νύχτα ἐπιδεινώνει τή μοναξιά,
ϰαλλιεργεῖ τά ϰρυερά μοις ἐρείπια.

Ἡ νύχτα ἐπεξεργάζεται τήν ὧμορφιά,
ϰαταρραϰώνει τήν ἱϰεσία μοις.

Ἡ νύχτα ξεϰουμπώνει τίς φλέβες μας,
βρίσϰει ϰρυμμένα τά ὅνειρά μοις ϰαί τά τρώει.

Ἡ νύχτα πετσοϰόβει τήν τρυφερότητα,
ἁνανεώνει τίς πληγές μοις –

ϰαί σάν ἐξασφαλίσουμε ϰάνοι ϰορμί,
ἀμέσως ἀμολάει τά φεγγάρια της.

Ντῖνος Χριστιανόπουλος

da “Ποι ήματα 1949-1964”, 1967

Pomeriggio – Dinos Christianòpulos

Foto di Bruce Weber

 

È stato bello quel pomeriggio, quella discussione interminabile sul marciapiede.
Gli uccelli gorgheggiavano, gli uomini passavano, le macchine correvano.
Alla finestra di fronte la radio mandava rembètika
e la figlia del vicino cantava la sua pena.
L’acacia perdeva foglie e il gelsomino odorava
e nella Trincea i bambini giocavano a nascondino
e le bambine saltavano la corda –
giocavano nella Trincea e non sapevano nulla della morte
giocavano nella Trincea e non sapevano nulla del rimorso,
e io quel pomeriggio ho amato molto gli uomini,
non so perché, li ho amati molto, come un moribondo.

Dinos Christianòpulos

(Traduzione di Filippo Maria Pontani)

(da Poesie 1949-1964, 1967)

da “Antologia della poesia greca contemporanea”, Crocetti Editore, 2004

∗∗∗

Ἀπόγευμα

Ἦταν ὡραῖο ἐϰεῖνο τό ἀπόγευμα μέ τήν ἀτέλειωτη συζήτηση στό πεζοδρόμιο.
Τά πουλιά ϰελαηδοῦσαν, οἱ ἄνθρωποι πέρναγαν, τ’ αὐτοϰίνητα τρέχανε.
Στό ἀπέναντι παράθυρο τό ράδιο ἔπαιζε ρεμπέτιϰα
ϰαί τό ϰορίτσι τοῦ διπλανοῦ μας τραγούδαγε τό ντέρτι του.
Φυλλορροοῦσε ἡ ἀϰαϰία ϰι εὐώδιαζε τό γιασεμί
ϰαί μές στήν Τάπια τά παιδιά παῖζαν ϰρυφτούλι
ϰαί τά ϰορίτσια γύρναγαν σϰοινί –
παῖζαν στήν Τάπια ϰαί δέν ξέραν ἀπό θάνατο, 
παῖζαν στήν Τάπια ϰαί δέν ξέραν ἀπό τύψη,
ϰι ἐγώ τούς ἀγάπησα πολύ τούς ἀνθρώπους ἐϰεῖνο τό ἀπόγευμα,
δέν ξέρω γιατί, πολύ τούς ἀγάπησα, σάν ἕνας μελλοθάνατος.

Ντῖνος Χριστιανόπουλος

da “Ποι ήματα 1949-1964”, 1967

Il senso della semplicità – Ghiannis Ritsos

Ghiannis Ritsos

 

Dietro cose semplici mi nascondo, perché mi troviate;
se non mi trovate, troverete le cose,
toccherete ciò che ha toccato la mia mano,
s’incontreranno le impronte delle nostre mani.

La luna d’agosto brilla in cucina
come una pentola stagnata (perciò, vi dico, è così che avviene)
illumina la casa vuota e il silenzio inginocchiato della casa
– sempre il silenzio resta inginocchiato.

Ogni parola è l’uscita
per un incontro, spesse volte annullato,
e allora è una parola vera, quando insiste nell’incontro.

Ghiannis Ritsos

(Traduzione di Nicola Crocetti)

(da Parentesi, 1946-1947, in Poesie II, 1961)

da “Poeti greci del Novecento”, “I Meridiani” Mondadori, 2010

∗∗∗

Τό νόημα τῆς ἁπλότητας

Πίσω ἀπό  ἁπλά πράγματα ϰρύβομαι, γιά νᾶ μέ βρεῖτε ·
ἂν δέ μέ βρεῖτε, θά βρεῖτε τά πράγματα,
θ’ ἀγγίξετε ἐϰεῖνα πού ἅγγιξε τό  χέρι μου,
θά σμλξουν τά χνάρια τῶν χεριῶν μσς.

Τό  αὐγουστιάτιϰο φεγγάρι γυαλίζει στῆν ϰουζίνα
σά γανωμένο τεντζέρι (γι’ αὐτό  πού σᾶς λέω γίνεται ἔτσι)
φωτίζει τ’ ἅδειο σπίτι ϰαί τή γονατωμένη σιωπή τοῦ σπιτιοῦ-
πάντα ῆ σιωπή μένει γονατισμένη.

Ἡ ϰάθε λέξῃ εἶναι μιά ἔξοδος
γιά μιά συνάντηση, πολλές φορές ματαιωμένη,
ϰαί τότε εἶναι μιά λέξη ἀληθινή, σάν ἐπιμένει στή συνάντηση.

Γιάννης Ρίτσος

1946-1947 

da “Ποιήματα 1930 – 1960”, τόμ. B, Κέδρος, 1961: “Παρενθέσεις

La Poesia – Aris Dikteos

Dirk Wüstenhagen

 

Ma tu, Poesia,
                       che una volta indossasti la nostra nuda ebbrezza,
quando avevamo freddo e non c’erano abiti da indossare,
quando sognavamo, perché non c’era altra vita da vivere,
non ci saranno piú nuvole per far viaggiare la nostra fantasia?
non ci saranno piú corpi per far viaggiare il nostro amore?
Ma tu, Poesia,
                      che non puoi essere chiusa negli schemi,
ma tu, Poesia,
                      che non possiamo sfiorare con la parola,
tu,
    ultima traccia della presenza di Dio tra noi,
salva quest’ultima ora dell’uomo
(la piú cupa e la piú disperata):
la Morte,
              la Solitudine,
                                   il Silenzio
lo aspettano in un momento prossimo.

Aris Dikteos

                                                                                (da Poesie 1935-1953, 1954)

(Traduzione di Filippomaria Pontani)

da “Antologia della poesia greca contemporanea”, Crocetti Editore, 2004

∗∗∗

Ἡ Ποίηση

Μά ἐσύ, Ποίηση,
                          πού ἔντυνες μιά φορά τή γυμνη μέθη μας,
ὅταν ϰρυῶναμε ϰαί δέν εἴχαμε ροῦχο νά ντυθοῦμε,
ὅταν ὀνειρευόμαστε, γιατί δέν ὑπῆρχε ἄλλη ζωή νά ζήσουμε,
δέ θά ὑπάρξουν πιά σύννεφα γιά να ταξι έψουμε τή ρέμβη μας;
δέ θά ὑπάρξων πιά σώματα γιά νά ταξιδέψουμε τόν ἔρωτά μας;
Μά ἑσύ, Ποίηση,
                           πού δέ μπορεῖς νά ϰλειστεῖς μέσα σέ σχήματα,
μά έσύ, Ποίηση,
                          πού δέ μποροῦμε νά σ’ ἀγγίξουμε μέ τό λόγο,
ἐσύ,
       τό στερνό ἴχνος τῆς παρουσίας τοῦ Θεοῦ ἁνάμεσά μας,
σῶσε τήν τελευταία ὥρα τούτη τοῦ ἀνθρώπου,
τήν πιό στυγνή ϰαί τήν πιό ἁπεγνωσμένη,
πού ὁ Θάνατος,
πού ἡ Μοναξιά,
πού ἡ Σιωπiά,
τόν ϰαρτερῦν σέ μιά στιγμή μελλούμενη.

Ἄρης Δικταίος

da “Ποιήματα 1935-1953”, 1954