Questo solo – Ghiannis Ritsos

Ghiannis Ritsos

 

È un uomo ostinato. A dispetto del tempo afferma:
“amore, poesia, luce”. Costruisce su un fiammifero
una città con case, alberi, statue, piazze,
con belle vetrine, con balconi, sedie, chitarre,
con abitanti veri e vigili gentili. I treni
arrivano in orario. L’ultimo scarica
tavolini di marmo per un locale in riva al mare
dove rematori sudati con belle ragazze
bevono limonate diacce guardando le navi.
Questo solo ho voluto dire, se non mi credono fa niente.

Ghiannis Ritsos

(Traduzione di Nicola Crocetti)

(1987; da Tardi, molto tardi nella notte, 1991: I negativi del silenzio)

da “I negativi del silenzio”, 1987, in “Molto tardi nella notte”, Crocetti Editore, 2020

∗∗∗

Αὐτό μονάχα

Ἐ πίμονος ἄνθρωπος. Στό πεῖσμα τοῦ χρό νου ἰσχυρίζεται:
«ἔρωτας, ποίηση, φῶς». Σ’ ἕνα σπιρτό ξυλο χτίζει
μι ά πολιτεία μέ σπίτια, δέντρα, ἀγάλματα, πλατεῖες,
μέ ὡραῖες βιτρίνες, μέ μπαλ ϰονια, ϰαρέ ϰλες, ϰιθάρες
μέ ἀληθινούς ϰατοί ϰους ϰι εὐγενι ϰούς ϰι τροχονό μους.
        Τά τραῖνα
φτάνουν ϰανονι ϰ ά στ ήν ὥρα τους. Τό τελευταῖς ξεφορτωνει
μι ϰρ ά τραπεζά ϰια μαρμάρινα παραθαλάσσιου ϰέντρου
ὅπου ἱδρωμένοι ϰωπηλάτες μέ ὅμορερα ϰορίτσια
πίνουνε παγωμένες λεμονάόες ϰοιτώντας τά πλοῖα.
Αὐτό μονάχα θέλησα νά τῶ ϰι ἄς μή μέ πιστέψομν.

Γιάννης Ρίτσος

1987

da “Ἀργά, πολύ ἀργά μέσα στή νύχτα”, 1991: “Τά άρνητιϰα τñς σιωπñς”

È ancora presto dentro questo mondo… – Odisseas Elitis

Foto di Alessio Albi

IV

È ancora presto dentro questo mondo, mi senti
Placati non si sono i mostri, mi senti
Il mio perduto sangue e l’appuntito, mi senti
Coltello
Come ariete che corre dentro i cieli
E spezza agli astri i rami, mi senti
Sono io, mi senti
Ti amo, mi senti
Ti tengo e ti porto e ti metto
L’abito candido d’Ofelia, mi senti
Dove mi lasci, dove vai, chi mai, mi senti

È a tenerti per mano sopra i cataclismi

Liane enormi e lave di vulcani
Verrà giorno, mi senti
Che ci seppelliranno e le migliaia d’anni poi, mi senti
Di noi faranno pietre luccicanti, mi senti
Perché vi brilli l’impietosa indifferenza, mi senti
Degli uomini
E in mille pezzi via ci getti, mi senti

Uno a uno nell’acqua, mi senti
Conto gli amari ciottoli, mi senti
E il tempo è una gran chiesa, mi senti
Dove talora le figure
Dei Santi
Piangono vere lacrime, mi senti
Aprono in alto le campane, mi senti
Un fondo varco perché io passi
Gli angeli aspettano con ceri e salmi funebri
Non vado in nessun posto, mi senti
Nessuno o insieme tutte due, mi senti

Noi questo fiore di procella e, mi senti
Dell’amore
Una volta per sempre lo spiccammo, mi senti
E che altrimenti metta fiore non si dà, mi senti
In altra terra, in altra stella, mi senti
Non c’è  il terreno, non c’è l’aria
Che toccammo, la stessa, mi senti

Né giardiniere in altri tempi ebbe ventura

Da tanto inverno e tante tramontane, mi senti
Di sprigionare un fiore, solo noi, mi senti
Dentro il centro del mare
Per volontà d’amore e niente più, mi senti

Abbiamo eretto tutta un isola, mi senti
Con grotte e promontori e precipizi in fiore
Senti, senti
Chi è che parla dentro l’acqua e piange – senti?
Chi è che cerca l’altro e chiama – senti?
Sono io che chiamo sono io che piango, mi senti
Ti amo, ti amo, mi senti.

Odisseas Elitis

(Traduzione di Filippo Maria Pontani)

da “Monogramma”, 1972, in “Odisseas Elitis, Poesie”, Crocetti Editore, 2021

∗∗∗

ΙV

Εἶναι νωρίς ἀκόμη μές στόν κόσμο αὐτόν, μ’ ἀκοῦς
Δέν ἔχουν ἐξημερωθεῖ τά τέρατα, μ’ ἀκοῦς
Τό χαμένο μου αἷμα καί τό μυτερό, μ’ ἀκοῦς
Μαχαίρι
Σάν κριάρι ποῦ τρέχει μές στούς οὐρανούς
Καί τῶν ἄστρων τούς κλώνους τσακίζει, μ’ ἀκοῦς
Εἶμ’ ἐγώ, μ’ ἀκοῦς
Σ’ ἀγαπῶ, μ’ ἀκοῦς
Σέ κρατῶ καί σέ πάω καί σοῦ φορῶ
Τό λευκό νυφικό της Ὀφηλίας, μ’ ἀκοῦς
Ποῦ μ’ ἀφήνεις, ποῦ πᾶς καί ποιός, μ’ ἀκοῦς

Σοῦ κρατεῖ τό χέρι πάνω ἀπ’ τούς κατακλυσμούς

Οἱ πελώριες λιάνες καί τῶν ἡφαιστείων οἱ λάβες
Θά’ ρθει μέρα, μ’ ἀκοῦς
Νά μᾶς θάψουν, κι οἱ χιλιάδες ὕστερα χρόνοι, μ’ ἀκοῦς
Λαμπερά θά μᾶς κάνουν πετρώματα, μ’ ἀκοῦς
Νά γυαλίσει ἐπάνω τους ἡ ἀπονιά, μ’ ἀκοῦς
Τῶν ἀνθρώπων
Καί χιλιάδες κομμάτια νά μᾶς ρίξει, μ’ ἀκοῦς

Στά νερά ἕνα ἕνα, μ’ ἀκοῦς
Τά πικρά μου βότσαλα μετρῶ, μ’ ἀκοῦς
Κι εἶναι ὁ χρόνος μιά μεγάλη ἐκκλησία, μ’ ἀκοῦς
Ὅπου κάποτε οἱ φιγοῦρες, μ’ ἀκοῦς
Τῶν Ἁγίων
Βγάζουν δάκρυ ἀληθινό, μ’ ἀκοῦς
Οἱ καμπάνες ἀνοίγουν ἀψηλά, μ’ ἀκοῦς
Ἕνα πέρασμα βαθύ νά περάσω
Περιμένουν οἱ ἄγγελοι μέ κεριά καί νεκρώσιμους ψαλμούς
Πουθενά δέν πάω, μ’ ἀκοῦς
Ἢ κανείς ἢ κι οἱ δύο μαζί, μ’ ἀκοῦς

Τό λουλούδι αὐτό τῆς καταιγίδας καί μ’ ἀκοῦς
Τῆς ἀγάπης
Μιά γιά πάντα τό κόψαμε, μ’ ἀκοῦς
Καί δέν γίνεται ν’ ἀνθίσει ἀλλιῶς, μ’ ἀκοῦς
Σ’ ἄλλη γῆ, σ’ ἄλλο ἀστέρι, μ’ ἀκοῦς
Δέν ὑπάρχει τό χῶμα, δέν ὑπάρχει ὁ ἀέρας
Πού ἀγγίξαμε, ὁ ἴδιος, μ’ ἀκοῦς

Καί κανείς κηπουρός δέν εὐτύχησε σ’ ἄλλους καιρούς

Ἀπό τόσον χειμώνα κι ἀπό τόσους βοριάδες, μ’ ἀκοῦς
Νά τινάξει λουλούδι, μόνο ἐμεῖς, μ’ ἀκοῦς
Μές στή μέση της θάλασσας
Ἀπό μόνο τό θέλημα τῆς ἀγάπης, μ’ ἀκοῦς
Ἀνεβάσαμε ὁλόκληρο νησί, μ’ ἀκοῦς
Μέ σπηλιές καί μέ κάβους κι ἀνθισμένους γκρεμούς
Ἄκου, ἄκου
Ποιός μιλεῖ στά νερά καί ποιός κλαίει ‑ ἀκοῦς;
Ποιός γυρεύει τόν ἄλλο, ποιός φωνάζει ‑ ἀκοῦς;
Εἷμ’ ἐγώ πού φωνάζω κι εἶμ’ ἐγώ πού κλαίω, μ’ ἀκοῦς
Σ’ ἀγαπῶ, σ’ ἀγαπῶ, μ’ ἀκοῦς.

Ὀδυσσέας Ἐλύτης

da “Το Μονόγραμμα”, Ίκαρος, Αθήνα, 1972

 

Per quanto sta in te – Constantino Kavafis

Foto di Amani Willett

 

E se non puoi la vita che desideri
cerca almeno questo
per quanto sta in te: non sciuparla
nel troppo commercio con la gente
con troppe parole in un viavai frenetico.

Non sciuparla portandola in giro
in balía del quotidiano
gioco balordo degli incontri
e degli inviti,
fino a farne una stucchevole estranea.

Constantino Kavafis

(Traduzione di Margherita Dalmàti e Nelo Risi)

da “Constantinos Kavafis, Cinquantacinque poesie”, Torino, Einaudi, 1968

∗∗∗

Ὅσο μπορεῖς

Κι ἂν δέν μπορεῖς νά ϰάμεις τήν ζωή σου ὅπως τήν θέλεις,
τοῦτο προσπάθησε τουλάχιστον
ὅσο μπορεῖς: μήν τήν ἐξευτελίζεις
μές στήν πολλή συνάφεια τοῦ ϰόσμου,
μές στές πολλές ϰινήσεις ϰι ὁμιλίες.

Μήν τήν ἐξευτελίζεις πηαίνοντάς την,
γυρίζοντας συχνά ϰ’ ἐϰθέτοντάς την
στῶν σχέσεων ϰαί τῶν συναναστροφῶν
τήν ϰαθημερινήν ἀνοησία,
ὣς πού νά γίνει σά μιά ξένη φορτιϰή.

Κωνσταντίνος Καβάφης

da “Ποιήματα 1897-1933”, Ίκαρος, 1984

«Di te ho parlato in tempi remoti» – Odisseas Elitis

Foto di Alessio Albi

V

Di te ho parlato in tempi remoti
Con balie sagge e partigiani a riposo
Com’è che hai la tristezza della belva
Nel volto il riflesso dell’acqua che trema
E perché è destino che io venga accanto a te
Io che non voglio amore voglio il vento
Voglio il mare aperto in piedi galoppante

E di te nessuno aveva udito
Di te né il dittamo né il fungo
Niente nelle terre alte di Creta
Solo per te Dio volle guidare la mia mano

Più in qua, più in là, ben cauta tutto attorno
Alla riva del volto, i seni, i capelli
Svolazzanti sul colle alla sinistra

Il tuo corpo nella posa del pino solitario
Occhi di orgoglio e di abisso trasparente
Dentro la casa con la credenza vecchia
I merletti gialli e il legno di cipresso
Io solo ad aspettare la tua prima epifania
Nella loggetta in alto o dietro sulle pietre del cortile
Col cavallo del Santo e l’uovo della Risurrezione

Come uscita da un affresco diruto
Grande quanto ti volle questa piccola vita
Facendo entrare nella candela la stentorea luce vulcanica

Talché nessuno abbia visto o sentito
Nulla nella desolazione le case in rovina
Neanche l’avo sepolto al bordo del muro di cinta
Di te neanche la vecchia con le sue erbe magiche

Di te soltanto io, forse anche la musica
Che scaccio dentro di me ma torna più potente
Di te il seno acerbo dei dodici anni
Rivolto al futuro con il cratere rosso
Di te come uno spillo il profumo amaro
Che entra nel corpo e buca la memoria
Ed ecco il suolo, le colombe, ecco la nostra terra antica.

Odisseas Elitis

(Traduzione di Filippomaria Pontani)

da “Monogramma”, 1972, in “Odisseas Elitis, Poesie”, Crocetti Editore, 2021

∗∗∗

V

Γιά σένα ἔχω μιλήσει σέ καιρούς παλιούς
Μέ σοφές παραμάνες καί μ’ ἀντάρτες ἀπόμαχους
Ἀπό τί νά ’ναι πού ἔχεις τή θλίψη τοῦ ἀγριμιοῦ
Τήν ἀνταύγεια στό πρόσωπο τοῦ νεροῦ τοῦ τρεμάμενου
Καί γιατί, λέει, νά μέλλει κοντά σου νά ’ρθῶ
Πού δέν θέλω ἀγάπη ἀλλά θέλω τόν ἄνεμο
Ἀλλά θέλω τῆς ξέσκεπης ὄρθιας θάλασσας τόν καλπασμό

Καί γιά σένα κανείς δέν εἶχε ἀκούσει
Γιά σένα οὔτε τό δίκταμο οὔτε τό μανιτάρι
Στά μέρη τ’ ἀψηλά τῆς Κρήτης τίποτα
Γιά σένα μόνο δέχτηκε ὁ Θεός νά μοῦ ὁδηγεῖ τό χέρι

Πιό δῶ, πιό κεῖ, προσεχτικά σ’ ὅλο τό γύρο
Τοῦ γιαλοῦ τοῦ προσώπου, τούς κόλπους, τά μαλλιά
Στό λόφο κυματίζοντας ἀριστερά

Τό σῶμα σου στή στάση τοῦ πεύκου τοῦ μοναχικοῦ
Μάτια τῆς περηφάνιας καί τοῦ διάφανου
Βυθοῦ, μέσα στό σπίτι μέ τό σκρίνιο τό παλιό
Τίς κίτρινες νταντέλες καί τό κυπαρισσόξυλο
Μόνος νά περιμένω ποῦ θά πρωτοφανεῖς
Ψηλά στό δῶμα ἢ πίσω στίς πλάκες τῆς αὐλῆς
Μέ τ’ ἄλογο τοῦ Ἁγίου καί τό αὐγό τῆς Ἀνάστασης

Σάν ἀπό μιά τοιχογραφία καταστραμμένη
Μεγάλη ὅσο σέ θέλησε ἡ μικρή ζωή
Νά χωρᾶς στό κεράκι τή στεντόρεια λάμψη τήν ἡφαιστειακή
Πού κανείς νά μήν ἔχει δεῖ καί ἀκούσει
Τίποτα μές στίς ἐρημιές τά ἐρειπωμένα σπίτια
Οὔτε ὁ θαμμένος πρόγονος ἄκρη ἄκρη στόν αὐλόγυρο
Γιά σένα, οὔτε ἡ γερόντισσα μ’ ὅλα της τά βοτάνια

Γιά σένα μόνο ἐγώ, μπορεῖ, καί ἡ μουσική
Πού διώχνω μέσα μου ἀλλ’ αὐτή γυρίζει δυνατότερη
Γιά σένα τό ἀσχημάτιστο στῆθος τῶν δώδεκα χρονῶ
Τό στραμμένο στό μέλλον μέ τόν κρατήρα κόκκινο
Γιά σένα σάν καρφίτσα ἡ μυρωδιά ἡ πικρή
Πού βρίσκει μές στό σῶμα καί πού τρυπάει τή θύμηση
Καί νά τό χῶμα, νά τά περιστέρια, νά ἡ ἀρχαία μας γῆ.

Ὀδυσσέας Ἐλύτης

da “Το Μονόγραμμα”, Ίκαρος, Αθήνα, 1972

Piccola solitudine – Ghiannis Ritsos

Ghiannis Ritsos

 

In un angolo del cortile, tra la schiuma di sapone,
alcune rose si sono piegate sotto il peso del loro profumo.
Nessuno ha sentito l’odore di queste rose.

Nessuna solitudine è piccola.

Ghiannis Ritsos

(Traduzione di Nicola Crocetti)

(da Esercizi, 1955- 1956, in Poesie III, 1964)

da “Poeti greci del Novecento”, “I Meridiani” Mondadori, 2010

∗∗∗

Μιϰρή μοναξιά

Στή γωνιά τῆς αὐλῆς, μέσα στά σαπουνόνερα,
ϰάτι τριαντάφυλλα ϰαμπούριασαν ἀπ’ τό βάρος τῆς εὐωδιᾶς τους.
Κανένας δέ  μύρισε αὐτά τά τριαντάφυλλα.

Καμιά μοναξιά δέν εἶναι μιϰρή.

Γιάννης Ρίτσος

1955- 1956

da “Ποιήματα 1931-1960, τόμ. Γ’, 1964: “ Ἀσϰήσεις”