Iulita Iliopulou e Odisseas Elitis

Anche in un frammento di Briseide e in una conchiglia dell’Euripo
È quel che intendo. Deve avere avuto una fame selvaggia di bonaccia agosto
Per volere il meltèmi; così da lasciare un po’ di sale sulle ciglia
E nel cielo un blu il cui nome benaugurante sentirai tra molti altri
Ma nel profondo è il blu di Iulita
Quasi preceduto dal passaggio del respiro di un bimbo
Se tanto nitide si stagliano le montagne di fronte
E una voce di antica colomba fende l’onda e si perde

Se il bene è sacro sarà il vento
A restituirlo. Si riproduce così tanto Eu-
Morfia dai suoi stessi figli e si fa grande l’uomo prima che due o tre volte
Lo raffiguri il sonno
Nel suo specchio. Raccogliendo mandarini o ruscelli di filosofi
Se non anche un villaggio brulicante di api sul pube. E sia
L’uva rende scuro il sole e più chiara la pelle 
Chi ci rivendica se non la morte? Chi compie atti ingiusti su ricompensa?
La vita è un accordo
                                       cui si interpone un terzo suono
Ed è questo che dice veramente cosa getta il povero
E cosa accumula il ricco: fusa di gatto agnocasto intrecciato
Assenzio con capperi parole in evoluzione con una vocale breve
Abbracci da Citera. Così su cose simili si avviluppa
L’edera e cresce la luna perché gli amanti vedano
In quale blu di Iulita puoi leggere la ragnatela del destino
Ah! Ho visto molti tramonti e attraversato corridoi
Di antichi teatri. Ma il tempo non mi ha mai dato in prestito la bellezza
La vittoria da ottenere contro l’oscurità e l’estensione dell’amore da prolungare così che
Più brillante e melodioso sia dal suo pulpito
Il canto dell’allodola dentro di noi
Nuvola accigliata che un semplice «no» solleva come piuma
E poi di nuovo cade e tu sei sazio sazio sazio di pioggia
Diventi coetaneo dell’intatto senza conoscerlo e continui
A farti il solletico con le tue cugine negli angoli segreti del giardino
Domani un suonatore girovago ci innaffierà di fiori notturni
E resteremo nonostante tutto un po’ infelici
                                                                                 come accade nell’amore
Ma dal mastice dell’argilla sale un sapore eretico della terra
Per metà di odio e sogno per metà di nostalgia

Se continueremo a essere percepibili come uomini che
Trascorrono la vita sotto volte screziate da tritoni di smeraldo allora
Mezzo secondo dopo mezzogiorno
La perfezione assoluta
                                          sarà raggiunta in un giardino di giacinti
Mai più destinati ad appassire. Qualcosa di grigio
Che una sola goccia di limone rischiara quando
Quel che fin dall’inizio intendevo lo vedi incidersi
Con caratteri nitidi
                                    nel blu di Iulita.

Odisseas Elitis

(Traduzione di Paola Maria Minucci)

da “A occidente del dolore”, 1995, in “Odisseas Elitis, È presto ancora”, Donzelli Poesia, 2011

***

ΣΕ ΜΠΛΕ ΙΟΥΛΙΤΑΣ

Καί σέ θραῦσμα Βρισηίδιις βρίσϰετιιι ϰαί σέ ϰοχύλι Εὐρίπου
Ἐϰεῖνο πού ἐννοῶ Θέλει νά ’χε ἅγριες πεῖνες ἄπνοιας ὁ Αὔγουστος
Γιά νά ζητάει μελτέμί· ὥστε στό φρύδι ν’ ἀφήνει λίγο ἁλάτι ϰαί
Στόν οὐρανό ἕνα μπλέ πού τ’ ὄνομά του μέσα στά πολλά τ’ ἀϰοῦς εὐώνυμα
Στό βάθος ὅμως εἶναι μπλέ Ἰουλίτας
Λές ϰι ἔχει ἀνύσας βρέφους πέρασμα προπορευτεῖ
Πού βλέπεις τόσο ϰαθαρά νά πλησιάζων ἀπ’ ἀ ντίϰρυ τά ὄρη
Καί μιά φωνή παλαιοῦ περιστεριοῦ νά σχίζει ϰύμη ϰαί νά χανεται

Ἂν εἶναι ἅγιον τό τοῦ ἀγαθοῦ πάλι ἀπ’ τόν ἀέρα
Τοῦ ἐπιστρέφεται. Τόσο ἀπ’ τά ἴδια της παιδιά ἡ Εὐ-
Μορφια πληθιιίνει ϰαί μεγαλώνει ὁ ἄνθρωπος πρίν δυό ϰαί τρεῖς ψονές
Τόν παραστήσει ὁ ὕπνος
Στόν ϰοθρέφντη του. Δρέποντας μανταρινια ἢ φιλοσόφων ρύαϰες ἄν ὄχι ϰαί
Κινούμενη πολίχνη μελισσῶν πάνω στήν ἥβη. Ἂς εἶναι
Μαῦρον ἥλιο ϰάνουν τά σταφύλια ϰαί λευϰό πιό τό δέρμα
Ποιός πλήν τοῦ θανάτου μᾶς διεϰδιϰεῖ; Ποιός ἐπ’ ἀμοιβῇ πράττει τό ἄδιϰο;
Μιά συγχορδία ἡ ζωή
                                    ὅπου ἕνας τρίτος ἦχος παρεμβάλλεται
Καί εἶναι αὐτός πού λέει στ’ ἀλήθεια τί πετᾶ ὁ ψωιπχός
Καί τί μσζεύει ὁ πλούσιος: χαδούλια γάτας εὔπλεϰα τῆς λυγαριᾶς
Ἀψιθιές μέ ϰάππαρη λέξεις ἐξελιϰτιϰές μέ βραχύ τό ἕνα φωνῆεν
Ἀσπασμούς ἀπ’ τά Κύθηρα. Ἔτσι μέ ϰάτι τέτοια πιάνεται
Ὁ ϰισσός ϰαί μεγαλώνει τό φεγγάρι νά βλέπουν οἱ ἐρωτευμένοι
Σέ τί μηλέ Ἰουλίτας γίνεται τό ἀραχνοΰφιιντο τοῦ πεπρωμένου νά διαβάζεις
Ἂχ! Δύσεις ἔχω δεῖ πολλές ϰι ἀρχαίων διαβεῖ θεάτρων τά
Διαζώματα. Ὅμως δέν ποτέ ὀμορφιά μοῦ ἑδανείσθηϰεν χρόνος
Καί ϰατά τοῦ μελανοῦ νίϰη νά ἐπιτύχει ϰαί ἀγάπης ἔϰταση νά ἐπιμηϰυύει ὥστε
Πιό εὐφυής πιό εὔφωνος νά ϰελαηδάει ὁ μέσα μσς ϰορυδαλλός
Ἀπ’ τόν διϰό του ἄμβωνα
Σύννεφο συνοφρυωμένο πού τ’ ανεβάζει πούπουλο ἕνα σϰέτο «μή»
Κι ὕστερα πάλι πέφτει ϰαί χορταίνεις χορταίνεις χορταίνεις βροχή
Ὁμήλιϰος γίνεσαι τοῦ ἀνέγγιχτου χωρίς νά τό γνωρίζεις ϰαί
Συνεχίζεις στοῦ ϰήπου τ’ ἄπατα νά γαργαλιέσαι μέ τίς ἐξαδέλφες σου
Αὔριο θά μᾶς ραντίσει νυχτολουλουδα περιιστιϰός ὀργανοπαίχιης
Καί θά μείνοιιμε παρ’ ὅλα αὐτά λιγάϰι μή εὐτυχεῖς
                                                                                 ὅπως συνήθως σῖήν ἀγάπη
Ὅμως ἀπ’ τή μαστίχα τοῦ πηλοῦ τῆς γῆς μιά γεύσῃ αἱρετιϰή ἀνεβαίνει
Μισή ἀπό μίσος ϰι ὅνειρο μισή ἀπό νοσταλγία

Ἐάν ἐξαϰολουθοῦμε νά ’μαστε ἀντιληπτοί ὡς ἄνθρωποι πού
Διαβιοῦμε ϰάτω ἀπό Θόλους ϰατάστιϰτους μέ σμαραγδίσϰων τρίτωνες τότε
Ἡ ὥρα Θά ’ναι μισό δεύτερον λεπτοῦ μετά τή μεσημβρία
Καί ἡ τελειότης ἡ ἄϰρα
                                         συντελεσμένη σ’ ἕναν ϰῆπο μέ ὑάϰινθους
‘Oπού τούς ἀφαιρέθηϰεν ὁ μαρασμός γιά πάντα. Κάτι φαιό
Πού μιά σταξιά μονάχα λεμονιοῦ αἰθριάζει ὁπόταν
Βλέπεις ϰεῖνο πού ἀπ’ τήν ἀρχή ἐννοοῦσα μέ στοιχεῖα ϰαθαρά
Νά χαράζεται
                        πάνιι σέ μιτλέ ‘Iουλίτας.

Οδυσσέας Ελύτης

da “Δυτικά της λύπης” (A occidente del dolore), Atene, 1995