Archivi categoria: Poeti greci

Fin de siècle, mal de siècle – Charis Vlavianòs

Brett Weston, Untitled, 1951

 

Tutti i poeti sono Ebrei
Marina Cvetaeva, Poesia della fine

“Sono nato troppo giovane
in un mondo che era già invecchiato”
scrivo a mia volta
salutando anch’io
il mio secolo paraplegico,
che adesso si trascina verso la fine.
Sotto le sue barbare Pompei
(Terezin, Treblinka, Timisoara)
vicino ai teschi frantumati degli infedeli
giacciono sepolte le alte scale a pioli dei filosofi
i rimorsi assolati dei poeti.

So che il corpo è impaziente;
che il cervello prova invano
a sfuggire a questo presente
incolore, indiviso.
Che le calde lacrime della poésie
si asciugano prima ancora di formarsi.

                     Però ho amato
sono stato amato.

Charis Vlavianòs

(Traduzione di Filippomaria Pontani)

(da L’angolo della storia, 1999)

da “Antologia della poesia greca contemporanea”, Crocetti Editore, 2004

***

Ὄλοι οἱ ποιητές εἶναι Ἑβραῖοι
Μαρίνα Τσεβετάγεβα, Ποίημα τοῦ τέλους

“Γεννήθηϰα πολύ νέος
σ’ ἕναν ϰόσμο πού εἶχε ἤδη γερασει”
γράφω μέ τἡ σειρά μου
ἀποχαιρετώντας ϰι ἐγώ
τόν διϰό μου παραπληγιϰό αἰώνα,
πού σέρνεται τώρα πρός τό τέλος του.
Κάτω ἀπό τίς βάρβαρες Πομπηίες του
(Τερεζίν, Τρεμπλίνϰα, Τιμισοάρα)
πλάι στά θρυμματισμένα ϰρανία τῶν ἀλλόθρησϰων
ϰείτονται θαμμένες οἱ ὑψηλές ἀνεμόσϰαλες τῶν φιλοσόφων
οἱ ἡλιόλουστες τύψεις τῶν ποιητῶν.

Ξέρω πώς τό σώμα εἶναι ἀνυπόμονο·
πώς τό μυαλό μάταια προσπαθεῖ
νά δραπετεύσει ἀπ’ αὐτό τό ἄχρωμο,
ἀδιαίρετο παρόν.
Πώς τά ϰαυτά δάϰρυα τῆς poésie
στεγνώνουν προτοῦ ϰαλά- ϰαλά σχηματιστοῦν.

                                  Ὅμως ἀγάπησα
ἀγαπήθηϰα.

Χάρις Βλαβιανός

da “Ὁ άγγελος τῆς ἱστορίας”, Νεφέλη, 1999

Al plurale – Kikí Dimulà

Willy Ronis, Night at the Chalet, 1935

 

L’amore,
sostantivo,
molto sostanziale,
singolare,
di genere né maschile né femminile,
di genere indifeso.
Al plurale
gli amori indifesi.

La paura,
sostantivo,
all’inizio singolare
e poi plurale:
le paure.
Le paure
d’ogni cosa da ora in poi.

Il ricordo,
nome proprio dei dispiaceri,
singolare,
solo singolare
e indeclinabile.
Il ricordo, il ricordo, il ricordo.
La notte,
sostantivo,
di genere femminile,
singolare.
Al plurale
le notti.
Le notti da ora in poi.

Kikí Dimulà

(Traduzione di Filippomaria Pontani)

(da Il poco del mondo, 1971)

da “Antologia della poesia greca contemporanea”, Crocetti Editore, 2004

∗∗∗

Ὁ Πληθυντικός Ἀριθμός

Ὁ ἔρωτας,
ὄνομα οὐσιαστικόν,
πολύ οὐσιαστικόν,
ἑνικοῦ ἀριθμοῦ,
γένους οὔτε θηλυκοῦ οὔτε ἀρσενικοῦ,
γένους ἀνυπεράσπιστου.
Πληθυντικός ἀριθμός
οἱ ἀνυπεράσπιστοι ἔρωτες.

Ὁ φόβος,
ὄνομα οὐσιαστικόν,
στήν ἀρχή ἑνικός ἀριθμός
καί μετά πληθυντικός:
οἱ φόβοι.
Οἱ φόβοι
γιά ὅλα ἀπό δῶ καί πέρα.

Ἡ μνήμη,
κύριο ὄνομα τῶν θλίψεων,
ἑνικοῦ ἀριθμοῦ,
μόνον ἑνικοῦ ἀριθμοῦ
καί ἄκλιτη.
Ἡ μνήμη, ἡ μνήμη, ἡ μνήμη.
Ἡ νύχτα,
ὄνομα οὐσιαστικόν,
γένους θηλυκοῦ,
ἑνικός ἀριθμός.
Πληθυντικός ἀριθμός
οἱ νύχτες.
Οἱ νύχτες ἀπό δῶ καί πέρα.

Κική Δημουλά

da “Το λίγο τοῦ ϰόσμου”, 1971

Itaca – Costantinos Kavafis

Stephania Dapolla, The house of oracles Elefsis, Athens

 

Quando ti metterai in viaggio per Itaca
devi augurarti che la strada sia lunga,
fertile in avventure e in esperienze.
I Lestrigoni e i Ciclopi
o la furia di Nettuno non temere,
non sarà questo il genere d’incontri
se il pensiero resta alto e un sentimento
fermo guida il tuo spirito e il tuo corpo.
In Ciclopi e Lestrigoni, no certo
né nell’irato Nettuno incapperai
se non li porti dentro
se l’anima non te li mette contro.

Devi augurarti che la strada sia lunga.
Che i mattini d’estate siano tanti
quando nei porti − finalmente, e con che gioia −
toccherai terra tu per la prima volta:
negli empori fenici indugia e acquista
madreperle coralli ebano e ambre
tutta merce fina, anche profumi
penetranti d’ogni sorta, piú profumi
inebrianti che puoi,
va in molte città egizie
impara una quantità di cose dai dotti.

Sempre devi avere in mente Itaca –
raggiungerla sia il pensiero costante.
Soprattutto, non affrettare il viaggio;
fa che duri a lungo, per anni, e che da vecchio
metta piede sull’isola, tu, ricco
dei tesori accumulati per strada
senza aspettarti ricchezze da Itaca.
Itaca ti ha dato il bel viaggio,
senza di lei mai ti saresti messo
in viaggio: che cos’altro ti aspetti?

E se la trovi povera, non per questo Itaca ti avrà deluso.
Fatto ormai savio, con tutta la tua esperienza addosso
già tu avrai capito ciò che Itaca vuole significare.

Costantinos Kavafis

(Traduzione di Margherita Dalmàti e Nelo Risi)

da “Constantinos Kavafis, Cinquantacinque poesie”, Torino, Einaudi, 1968

∗∗∗

Ἰθάϰη

Σά βγεῖς στόν πηγαιμό γιά τήν Ἰθάϰη,
νά εὔχεσαι νά ναι μαϰρύς ὁ δρόμος,
γεμάτος περιπέτειες, γεμάτος γνώσεις.
Τούς Λαιστρυγόνας ϰαί τούς Κύϰλωπας,
τόν θυμωμένο Ποσειδῶνα μή φοβᾶσαι,
τέτοια στόν δρόμο σου ποτέ σου δέν θά βρεῖς,
ἂν μέν’ ἡ σϰέψις σου ὑψηλή, ἂν ἐϰλεϰτή
συγϰίνησις τό πνεῦμα ϰαί τό σῶμα σου ἀγγίζει.
Τούς Λαιστρυγόνας ϰαί τούς Κύϰλωπας,
τόν ἄγριο Ποσειδῶνα δέν θά συναντήσεις,
ἂν δέν τούς ϰουβανεῖς μές στήν ψυχή σου,
ἂν ἡ ψυχή σου δέν τούς στήνει ἐμπρός σου.

Νά εὔχεσαι νά ναι μαϰρύς ὁ δρόμος.
Πολλά τά ϰαλοϰαιρινά πρωϊά νά εἶναι
πού μέ τί εὐχαρίστησι, μέ τί χαρά
θά μπαίνεις σέ λιμένας πρωτοειδωμένους·
νά σταματήσεις σ’ ἐμπορεῖα Φοινιϰιϰά,
ϰαί τές ϰαλές πραγμάτειες ν’ ἀποϰτήσεις,
σεντέφια ϰαί ϰοράλλια, ϰεχριμπάρια ϰ’ ἔβενους,
ϰαί ἡδονιϰά μυρωδιϰά ϰάθε λογῆς,
ὅσο μπορεῖς πιό ἄφθονα ἡδονιϰά μυρωδιϰά·
σέ πόλεις Αἰγυπτιαϰές πολλές νά πᾶς,
νά μάθεις ϰαί νά μάθεις ἀπ’ τούς σπουδασμένους.

Πάντα στόν νοῦ σου νά χεις τήν Ἰθάϰη.
Τό φθάσιμον ἐϰεῖ εἶν’ ὁ προορισμός σου.
Ἀλλά μή βιάζεις τό ταξεῖδι διόλου.
Καλλίτερα χρόνια πολλά νά διαρϰέσει·
ϰαί γέρος πιά ν’ ἀράξεις στό νησί,
πλούσιος μέ ὅσα ϰέρδισες στόν δρόμο,
μή προσδοϰῶντας πλούτη νά σέ δώσει ἡ Ἰθάϰη.
Ἡ Ἰθάϰη σ’ ἔδωσε τ’ ὡραῖο ταξεῖδι.
Χωρίς αὐτήν δέν θά βγαινες στόν δρόμο.
Ἄλλα δέν ἔχει νά σέ δώσει πιά.
Κι ἂν πτωχιϰή τήν βρεῖς, ἡ Ἰθάϰη δέν σέ γέλασε.
Ἔτσι σοφός πού ἔγινες, μέ τόση πεῖρα,
ἤδη θά τό ϰατάλαβες ἡ Ἰθάϰες τί σημαίνουν.

Κωνσταντίνος Καβάφης

da “Τα ποιήματα” [Le poesie], 2 voll., Ikaros, Atene, 1963, edizione critica a cura di I. P. Savvidis.

Dopo – Ghiannis Ritsos

Ghiannis Ritsos

 

Non avevi testimoni dei tuoi errori. L’unico testimone
tu stesso. Li hai catalogati, siglati, sigillati,
come sempre in buste bianche, come se preparassi
il tuo giusto testamento. Poi
li hai sistemati ordinatamente sugli scaffali. Ora, sereno
(forse anche un po’ timoroso), non hai fretta
né indugi, ben sapendo che dopo la tua morte
scopriremo com’eri bello,
molto più bello, al di là delle tue virtù.

Ghiannis Ritsos

Atene, 16.I.88

(Traduzione di Nicola Crocetti)

da “Molto tardi nella notte”, Crocetti Editore, 2020

∗∗∗

Μετά

Μάρτυρες γιά τά λάθη σου δέν εἶχες. Μόνος μάρτυρας
ὁ ἰδιος ἐσύ. Τά ταϰτοποίησες, τά μονόγραψες, τά σφράγισες
σέ λευϰούς πάντοτε φαϰέλους σά νά ἑτοίμαζες
τή δίϰαιη διαθήϰη σου. Ὕστερα
τά τοποθέτησες προσεχτιϰά στά ράφια. Τώρα, γαλήνιος,
(ἴσως ϰαί ϰάπως φοβισμένος) οὔτε βιάζεσαι
οὔτε ϰαθυστερεῖς, γνωρίζοντας ὅτι, μετά τό θάνατό σου,
θ᾿ ἀναϰαλύψουμε πόσον ὡραῖος ἤσουν,
πόσο πολύ πιό ὡραῖος πέρα ἀπ᾿τίς ἀρετές σου.

Γιάννης Ρίτσος

Ἀθήνα, 16.1.1988

da “ Ἀργά, πολύ ἀργά μέσα στή νύχτα”, Κέδρος, 1991

Fotografia 1948 – Kikí Dimulà

Foto di Annie Leibovitz

 

Ho un fiore in mano forse.
Strano.
Nella mia vita deve esserci
stato un giardino un tempo.

Nell’altra mano stringo
una pietra.
Con fiera grazia.
Nessun sospetto
per preavvisi di mutamenti,
sentore di difese piuttosto.
Nella mia vita deve esserci
stata ignoranza un tempo.

Sorrido.
La curva del sorriso,
il cavo del mio umore,
somiglia a un arco ben teso,
pronto.
Nella mia vita deve esserci
stato un bersaglio un tempo.
E predisposizione a vincere.

Lo sguardo affondato
nel peccato originale:
assapora il frutto proibito
dell’attesa.
Nella mia vita deve esserci
stata fede un tempo.

La mia ombra, nient’altro che un gioco del sole.
Addosso un’uniforme d’incertezza.
Non ha ancora fatto in tempo a essermi
compagna o delatrice.
Nella mia vita deve esserci
stata abbondanza un tempo.

Tu non ci sei.
Ma se c’è un precipizio nel paesaggio
se io sto sull’orlo
con un fiore in mano e sorrido,
vuol dire che da un momento all’altro arriverai.
Nella mia vita deve esserci
stata vita un tempo.

Kikí Dimoulà

(Traduzione di Maria Paola Minucci)

da “L’adolescenza dell’oblio”, Crocetti Editore, 2000

∗∗∗

Φωτογραφία 1948

Κρατῶ λουλούδι μᾶλλον.
Παράξενο.
Φαίνετ’ ἀπ’ τή ζωή μου
πέρασε ϰῆπος ϰάποτε.

Στό ἄλλο χέρι
ϰρατῶ πέτρα.
Μέ χάρη ϰαί ἔπαρση.
Ὑπόνοια ϰαμιά
ὅτι προειδοποιοῦμαι γι’ ἀλλοιώσεις,
προγεύομαι ἄμυνες.
Φαίνετ’ ἀπ’ τή ζωή μου
πέρασε ἄγνοια ϰάποτε.

Χαμογελῶ.
Ἡ ϰαμπύλη τοῦ χαμόγελου,
τό ϰοῖλο αὐτῆς τῆς διαθέσεως,
μοιάζει μέ τόξο ϰαλά τεντωμένο,
ἕτοιμο.
Φαίνετ’ ἀπ’ τή ζωή μου
πέρασε στόχος ϰάποτε.
Καί προδιάθεση νίϰης.

Τό βλέμμα βυθισμένο
στό προπατοριϰό ἁμάρτημα:
τόν ἀπαγορευμένο ϰαρπό
τῆς προσδοϰίας γεύεται.
Φαίνετ’ ἀπ’ τή ζωή μου
πέρασε πίστη ϰάποτε.

Ἡσϰιά μου, παιχνίδι τοῦ ἥλιου μόνο.
Φοράει στολή δισταγμοῦ.
Δέν ἔχει ἁϰόμα προφθάσει νά εἶναι
σύντροφός μου ἢ ϰαταδότης.
Φαοίνετ’ ἀπ’ τή ζωή μου
πέρασ’ ἐπάρϰεια ϰάποτε.

Σύ δέν φαίνεσαι.
Ὃμως γιά νά ὑπάρχει γϰρεμός στό τοπίο,
γιά νά ’χω σταθεῖ στήν ἄϰρη του
ϰρατώντας λουλούδι
ϰαί χαμογελώντας,
θά πεῖ πώς ὅπου νά ’ναι ἔρχεσαι.
Φαίνετ’ ἀπ’ τή ζωή μου
ζωή πέρασε ϰάποτε.

Κική Δημουλά

da “Το λίγο τοῦ ϰόσμου”, 1971