La “o” disgiuntiva – Kikí Dimulà

Frank Paulin, Girl in the Rain

 

Mi ha chiuso in casa la pioggia
e ora dipendo dalle gocce.

Ma come sapere se è pioggia
o lacrime dal cielo profondo di un ricordo?
Sono troppo cresciuta per dare
senza riserve un nome ai fenomeni:
questa è pioggia e queste sono lacrime.

Rimango asciutta tra
due possibilità: pioggia o lacrime,
e tra tante ambigue realtà:
pioggia o lacrime,
amore o modo di crescere,
tu o piccola oscillante ombra
dell’ultima foglia che saluta.
Ogni ultima cosa,
la chiamo ultima senza riserve.

Sono troppo cresciuta
perché questo sia motivo di lacrime.
Lacrime o pioggia, come saperlo?
E continuo a dipendere dalle gocce.
E sono troppo cresciuta
per aspettare una misura quando piove
e un’altra quando non piove.
Gocce per tutto.
Gocce di pioggia o lacrime.

Dagli occhi di un ricordo o dai miei.
Io o il ricordo, chi lo sa.
Sono troppo cresciuta per distinguere i tempi.
Pioggia o lacrime.
Tu o piccola oscillante ombra
dell’ultima foglia che saluta.

Kikí Dimulà

(Traduzione di Maria Paola Minucci)

da “L’adolescenza dell’oblio”, Crocetti Editore, 2000

∗∗∗

Το διαζευϰτιϰόν “ή”

Μ᾿ ἔϰλεισε μέσα ἡ βροχή
ϰαί μένω τώρα νά ἐξαρτιέμαι ἀπό σταγόνες.

Ὅμως ποῦ ξέρω ἂν αὐτό εἶναι βροχή
ἢ δάϰρυα ἀπό τόν μέσα οὐρανό μίας μνήμης;
Μεγάλωσα πολύ γιά νά ὀνομάζω
τά φαινόμενα χωρίς ἐπιφύλαξη,
αὐτό βροχή, αὐτό δάϰρυα.

Στεγνή στέϰομαι ἀνάμεσα
στά δύο ἐνδεχόμενα: βροχή ἢ δάϰρυα,
ϰι ἀνάμεσά σε τόσα διφορούμενα:
βροχή ἢ δάϰρυα,
ἔρωτας ἢ τρόπος νά μεγαλώνουμε,
ἐσύ ἢ μιϰρή ἀποχαιρετιστήρια αἰώρηση σϰιᾶς
τοῦ τελευταίου φύλλου.
Τό ϰάθε τελευταῖο,
τελευταῖο τ᾿ ὀνομάζω χωρίς ἐπιφύλαξη.

Καί μεγάλωσα πολύ
γιά νά εἶναι αὐτό ἀφορμή δαϰρύων.
Δάϰρυα ἢ βροχή, ποῦ νά ξέρω;
Καί μένω νά ἐξαρτιέμαι ἀπό σταγόνες.
Καί μεγάλωσα πολύ
γιά νά περιμένω ἄλλο μέτρο ὅταν βρέχει
ϰι ὅταν δέν βρέχει ἄλλο.
Σταγόνες γιά ὅλα.
Σταγόνες βροχῆς ἢ δάϰρυα.
Ἀπό τά μάτια ϰάποιας μνήμης ἢ τά διϰά μου.
Ἐγώ ἢ μνήμη, ποῦ νά ξέρω;
Μεγάλωσα πολύ γιά νά χωρίζω τούς χρόνους.
Βροχή ἢ δάϰρυα.

Ἐσύ ἢ μιϰρή ἀποχαιρετιστήρια αἰώρηση σϰιᾶς
τοῦ τελευταίου φύλλου.

Κική Δημουλά

da “Το λίγο του ϰόσμου. Ποιήματα”, Νεφέλη, 1983

Cravatta nera – Kikí Dimulà

Foto di Silena Lambertini

 

Innaffia tu la pianta
e lasciami piangere.
Scrivi però le ragioni,
forse devo altro dolore.
Voglio avere la coscienza in pace
di avere sofferto per tutto.

Scrivi che piango per uno specchio.
Un tempo oggetto ornamentale,
oggi oracolo.
Per la brusca buonanotte
che danno le poche possibilità
e si dileguano.
Scrivi che piango per la tua finestra,
chiusa e senza saluti,
melanconica per nascita.
Per gli uccelli dell’ultimo decennio.
Il loro terrore delle antenne televisive.
Per il loro adattarsi
e svolazzare
tra questi alberi di ferro.

Scrivi.
Per questo sabato sera sepolto
tra due cipressi
nella chiesa di campagna.
Per la luna in lutto – indossa
una cravatta nera nuvola,
scrivi che piange.
Piango perché mi hai chiesto
se ho visto la luna piena.
No, non ho visto niente di pieno, non ho vissuto.
Piango perché i ragazzi portano lo zaino
come una conoscenza già completa,
e non entrano nel tenero rassicurante
delle ore ancora acerbe
e non giocano.

Scrivi che piango per le madri.
Le più antiche madri.
Belle ed esili,
amanti delle finestre,
arpiste della vedetta
che la morte ha colto impreparate
e sono longeve materne
nelle fotografie del salotto
e nei ricami.

Piango perché hanno acceso le luci
e la domenica gatta raggomitolata
sulla mia finestra.
Scrivi che piango per le bufere,
il poco cibo,
per tutto il Poco,
per i terremoti
senza preavviso.
Piango perché va sprecata
la notizia che mi hai dato
della prima farfalla vista ieri.
Piango perché non fa notizia l’effimero.

Scrivi. Piango
perché la sorte si è chiusa in casa,
la dilazione è arrivata al boia,
la borraccia è arrivata nel deserto,
la gioventù nella fotografia.
Piango perché chissà chi chiuderà
dei miei giorni gli occhi.

Innaffia tu la pianta
e lasciami piangere perché…

Kikí Dimulà

(Traduzione di Maria Paola Minucci)

da “L’adolescenza dell’oblio”, Crocetti Editore, 2000

∗∗∗

Μαύρη γραβάτα

Πότιζε σύ τή γλάστρα
ϰι ἂσε νά ϰλαίω.
Μόνο γράφε τούς λόγους,
μήπως ϰι ὀφείλω ϰι ἂλλη λύπη.
Θέλω νά ἒχω τή συνείδησή μου ἣσυχη
πώς βασανίστηϰα γιά ὃλα.

Γράψε πώς ϰλαίω γιά ἕναν ϰαθρέφτη.
Ἄλλοτε διαϰοσμητιϰό στοιχεῖο,
μαντεῖο τώρα.
Γιά τήν ξερή ιωιλητύχτα
πού λέν οἱ μιϰρές πιθανότητες
ϰαí ξοφλᾶνε.
Γράψε πώς ϰλαίω γιά τό παράθυρό σου,
ϰλεωτό ϰι ἀϰαλημέριστο
ϰαí μελαγχολιϰό ἐϰ γενετῆς του.
Για τά πουλιά τῆς τελευταίας δεϰαετίας.
Τόν τρόιω τους μέ τíς ϰεραῖες τηλεοψίας.
Γιά τήν προσαρμσγή τους ὕστερα,
ϰαí τά πετάγματά τους
σ’ αὐτά τά σιδερένια δέντρα.
Ποῦ μάθανε νά τραγουδοῦν
σέ σιδερένιους ϰλώνους.

Γράφε.
Γι’ αὐτό τό Σαββατόβραδο πού θάφτηϰε
ἀνάμεσα σέ δύο ϰυπαρίσσια
στή Φραγϰόϰλησα.
Γιά τό φεγγάρι πού πενθεῖ – φοράει
μαύρη γραβάτα σύννεφο
γράψε πώς ϰλαίει.
Κλαῖω γιατí μέ ρώτησες
ἂν εἶδα τήν πανσέληνο.
Ὄχι, δέν εὒα τίποτα γεμάτο ϰαí δέν ἔζησα.
Κλαίω πού τά παιδιά ϰρατοῦν τή σάϰος τους
σάν τελειωμένη ϰιόλας γνώσῃ,
ϰαí στῶν ἀγίνωτων ὡρῶν
τήν τρυφερή ϰαθησύχαση δέν πᾶνε
ϰαí δέν παίζουν.

Γράψε πώς ϰλαίω γιά τíς μητέρες.
Τíς πιό παλιές μητέρες μου.
Τíς λεπτές ϰι ὅμορφες,
τῶν παραθύρων ἐρωμένες,
ἁρπίστριες τοῦ ἀγναντέματος,
πού τíς ἐπῆρε ἀπρόφταστες ὁ θάνατος
ϰι αὐτές μαϰροημερεύουν μητριϰές
σέ σαλονιοῦ φωτογραερίες
ϰαí σέ ϰεντήματα.

Κλαίω γιατí ἀνάψανε τά φῶτα
ϰι ἡ Κυριαϰή ϰουλουριασμένη γάτα
στό παράθυρό μου.
Ὁ φόβος βάζει τά ϰαλά του
ϰαí περιμένει.

Γράφε.
Πώς ϰλαίω γιά τούς τυφῶνες,
τό λίγτο φαΐ,
τό ϰάθε Λίγο,
γιά τούς σεισμούς
χωρíς προειδοποίηση.
Κλαίω ἐπειδή χαμένη πάει
ἡ εἴ δηση πού μοῦ’ φερες,
πώς εἶδες χθές τήν πρώτη πεταλούδα.
Κλαίω γιατí δέν εἶναι εἴδηση τό ἐφήμερο.

Γράφε. Κλαίω
ἐπειδή ἡ τύχη ϰλείστηϰε στό σπίτι της,
ἡ ἀναβολή ἕφτασε στόν δήμιο,
τό παγούρι ἔχει φτάσει στήν ἕρημο,
ἡ νεότης ἔχει φτάσει στή φωτογραφία.
Κλαίω γιατí ποιός ξέρει ποιός θά ϰλείσει
τῶν ἡμερῶν μου τά μάτια.

Πότιζε σύ τή γλάστρα
ϰι ἄσε νά ϰλαίω ἐπειδή…

Κική Δημουλά

da “Το λίγο τοῦ ϰόσμου”, 1971

Estate – Kikí Dimulà

Kikí Dimulà

 

Quest’estate
è entrata come il disegno di bambinetto,
che per la prima volta mette in scena
paesaggi e stagioni
e non sa
che posizione, che distanza,
soprattutto che risalto dare
ai colori e alle cose.
E per imaginifica ignoranza
ha messo tutto quanto in primo piano,
in una confusione epica,
in un’improvvisa abbondanza, come se
un paesaggio vagabondo
fosse venuto ridendo a vuotarsi senz’ordine alcuno
dentro un altro paesaggio.

Lune sonnambule sul margine dei sogni,
lentischi malati del loro stesso odore,
piante di granoturco impettite e turgide
quasi ignare o quasi eroiche,
uliveti in preghiera
per tutta la lunghezza e la paura dello sguardo

– Dio mio, libera nos da lui –,
candide chiesette volanti,
con dietro crepuscoli lenti
come sacerdoti stanchi di suonare vespri,
mare adulatore
attorno all’ostinata asimmetria delle montagne
e mezzogiorni ritti
che si mettono sull’attenti davanti al sole.
E in alto
nuvole di calore innamorato.

Quest’estate
non se l’aspettava nessuno;
è arrivata come qualcuno che credevamo morto.
E ha portato anche un imbarazzo,
una tensione dimenticata
e un’insonnia
per cose che pensavamo anch’esse
morte.
(Faceva cosí caldo negli occhi,
c’erano certi bar svaporati,
certi canti infiammabili notturni,
certe mani ubriache che ballavano
e dicevano una cosa per un’altra ad altre mani.
In alto
scrivevano notti poetesse).

Quest’estate,
come un disegno di bambinetto,
completato da qualcuno
con cose che credeva morte
come poesia poggiata su poesia.

Adesso
quest’estate
sangue rappreso sopra i giorni.
L’abbiamo trovata morta
in qualche monologo carico di munizioni.

Kikí Dimulà

(Traduzione di Filippomaria Pontani)

(da Il poco del mondo, 1971)

da “Antologia della poesia greca contemporanea”, Crocetti Editore, 2004

∗∗∗

Καλοϰαίρι

Τό ϰαλοϰαίρι αυτό
μπῆϰε σάν ζωγραφιά μιϰροῦ παξδιθῦ,
πού πρώτη του φορά σϰηνοθετεῖ
τοπία ϰι ἐποχές
ϰαί δέν γνωρίζει
ποιά θέση, ποιάν ἀπόσταση,
ποιάν ἔμφαση ϰυρίως νά δώσει
στά χρώματα ϰαί τά στοιχεῖα.
Καί ἀπό ἄγνοια εὐφάνταστη
τά’ χει ὅλα παρατάξει πρώτο πλάνο,
μέ ἐπιϰή ἀταξία,
μέ μιάν ἀφθονία ξαφνιϰή, σάν
ϰάποιο περιπλανώμενο τοπίο
νά’ ρθε γελῶντας ϰαί ν’ ἀδειάστηϰε ἀϰατάστατα
μέσα σ’ ἄλλο τοπίο.

Φεγγάρια ὑπνοβατιϰά στό χεῖλος τῶν ὀνείρων,
ἀπ’ τή διϰή τους μυρωδιά ἄρρωστοι σϰίνα,
ϰαλαμποϰιές στητές ϰαί τεταμένες
ὡσάν ἀνίδεες ἢ σάν ἡρωιϰές,
ἐλαιῶνες προσευχόμενοι
σ’ ὅλο τό μάϰρος ϰαί τό φόβο τῆς ματιᾶς
– Θεέ μου, παρελθέτω ϰι ἀπό μᾶς –,
ἄσπρα πετούμενα ξωϰλήσια,
σούρουπα βραδυϰίνητα ξοπίσω τους
σάν ἱερεῖς πού απαύδησαν νά ϰρούουν ἑσπερινούς,
θάλασσα ϰαλοπιαστιϰή
γύρω στό πεῖσμα τῶν βουνῶν τό ἀσύμμετρο
ϰι ὄρθια μεσημέρια
πού στέϰουν προσοχή στόν ἥλιο.
Κι ἀπάνω
σύννεφα ἀπό ἐρωτωμένη ζέστη.

Τό ϰαλοϰαίρι αὐτό
δέν τό περίμενε ϰανείς·
ἧρθε σάν ϰάποιος που τόν εἷχαμε νεϰό.
Κι ἔφερε μιάν ἀμηχανία πάλι,
μιά ξεχασμένη ἔνταση
ϰαί μιάν ἀυπνία
γιά τεράγματα πού τά’ χαμε ϰι αὐτά
νεϰρά.
(Ἔϰανε τόση ζέστη μές στά μάτια,
ἤτανε ϰάτιε ἐξατμισμένα ϰαφενεῖα,
ϰάτι ξενύχτιϰα εὔφλεϰτα τραγούδια,
ϰάτι πιωμένα χέρια πού χορεύανε
ϰι ἔλεγαν ἄλλ’ ἀντ’ ἄλλων σ’ ἄλλα χέρια.
Ψηλά
παήτριες νύϰτες ἔγραψαν).

Τό ϰαλοϰαίρι αὐτό,
σάν ζωγραφιά μιϰροῦ παιδιοῦ,
συμπληρωμένη ἀπό ϰάποιον
μέ πράγματα πού τός’ χε γιά νεϰρά,
ποίημα πάνω σέ ποίημα σάν ν’ ἀϰούμπησε.

Τώρα
τό ϰαλοϰαίρι αὐτό
αἷμα ξερό πάνω στίς μέρες.
Τό βρήϰαμε νεϰρό
μέσα σέ ϰάποιον ἔνσφαιρο μονόλογο.

Κική Δημουλά

da “Το λίγο τοῦ ϰόσμου”, 1971

Al plurale – Kikí Dimulà

Willy Ronis, Night at the Chalet, 1935

 

L’amore,
sostantivo,
molto sostanziale,
singolare,
di genere né maschile né femminile,
di genere indifeso.
Al plurale
gli amori indifesi.

La paura,
sostantivo,
all’inizio singolare
e poi plurale:
le paure.
Le paure
d’ogni cosa da ora in poi.

Il ricordo,
nome proprio dei dispiaceri,
singolare,
solo singolare
e indeclinabile.
Il ricordo, il ricordo, il ricordo.
La notte,
sostantivo,
di genere femminile,
singolare.
Al plurale
le notti.
Le notti da ora in poi.

Kikí Dimulà

(Traduzione di Filippomaria Pontani)

(da Il poco del mondo, 1971)

da “Antologia della poesia greca contemporanea”, Crocetti Editore, 2004

∗∗∗

Ὁ Πληθυντικός Ἀριθμός

Ὁ ἔρωτας,
ὄνομα οὐσιαστικόν,
πολύ οὐσιαστικόν,
ἑνικοῦ ἀριθμοῦ,
γένους οὔτε θηλυκοῦ οὔτε ἀρσενικοῦ,
γένους ἀνυπεράσπιστου.
Πληθυντικός ἀριθμός
οἱ ἀνυπεράσπιστοι ἔρωτες.

Ὁ φόβος,
ὄνομα οὐσιαστικόν,
στήν ἀρχή ἑνικός ἀριθμός
καί μετά πληθυντικός:
οἱ φόβοι.
Οἱ φόβοι
γιά ὅλα ἀπό δῶ καί πέρα.

Ἡ μνήμη,
κύριο ὄνομα τῶν θλίψεων,
ἑνικοῦ ἀριθμοῦ,
μόνον ἑνικοῦ ἀριθμοῦ
καί ἄκλιτη.
Ἡ μνήμη, ἡ μνήμη, ἡ μνήμη.
Ἡ νύχτα,
ὄνομα οὐσιαστικόν,
γένους θηλυκοῦ,
ἑνικός ἀριθμός.
Πληθυντικός ἀριθμός
οἱ νύχτες.
Οἱ νύχτες ἀπό δῶ καί πέρα.

Κική Δημουλά

da “Το λίγο τοῦ ϰόσμου”, 1971

Fotografia 1948 – Kikí Dimulà

Foto di Annie Leibovitz

 

Tengo in mano un fiore, forse.
Strano.
Sembra che nella mia vita
sia passato un giardino, una volta.

Nell’altra mano
tengo un sasso.
Con grazia e fierezza.
Nessun sospetto
che mi si avverta di mutamenti,
che stia saggiando difese.
Sembra che nella mia vita
sia passata l’ignoranza, una volta.

Sorrido.
La curva del sorriso,
il cavo di questa inclinazione,
assomiglia a un arco ben teso,
pronto.
Sembra che nella mia vita
sia passato un bersaglio, una volta.
E l’inclinazione alla vittoria.

Lo sguardo immerso
nel peccato originale:
assaggia il frutto
proibito dell’attesa.
Sembra che nella mia vita
sia passata la fede, una volta.

La mia ombra, solo un gioco del sole.
Indossa una divisa d’esitazione.
Non ha ancora fatto in tempo a essere
mia compagna o mia delatrice.
Sembra che nella mia vita
sia passata l’abbondanza, una volta.

Tu non appari.
Ma se c’è una forra nel paesaggio
se mi sono fermata sul suo bordo
tenendo un fiore in mano
e sorridendo,
significa che fra un po’ verrai.
Sembra che nella mia vita
sia passata la vita, una volta.

Kikí Dimulà

(Traduzione di Filippomaria Pontani)

(da Il poco del mondo, 1971)

da “Antologia della poesia greca contemporanea”, Crocetti Editore, 2004

∗∗∗

Φωτογραφία 1948

Κρατῶ λουλούδι μᾶλλον.
Παράξενο.
Φαίνετ’ ἀπ’ τή ζωή μου
πέρασε ϰῆπος ϰάποτε.

Στό ἄλλο χέρι
ϰρατῶ πέτρα.
Μέ χάρη ϰαί ἔπαρση.
Ὑπόνοια ϰαμιά
ὅτι προειδοποιοῦμαι γι’ ἀλλοιώσεις,
προγεύομαι ἄμυνες.
Φαίνετ’ ἀπ’ τή ζωή μου
πέρασε ἄγνοια ϰάποτε.

Χαμογελῶ.
Ἡ ϰαμπύλη τοῦ χαμόγελου,
τό ϰοῖλο αὐτῆς τῆς διαθέσεως,
μοιάζει μέ τόξο ϰαλά τεντωμένο,
ἕτοιμο.
Φαίνετ’ ἀπ’ τή ζωή μου
πέρασε στόχος ϰάποτε.
Καί προδιάθεση νίϰης.

Τό βλέμμα βυθισμένο
στό προπατοριϰό ἁμάρτημα:
τόν ἀπαγορευμένο ϰαρπό
τῆς προσδοϰίας γεύεται.
Φαίνετ’ ἀπ’ τή ζωή μου
πέρασε πίστη ϰάποτε.

Ἡσϰιά μου, παιχνίδι τοῦ ἥλιου μόνο.
Φοράει στολή δισταγμοῦ.
Δέν ἔχει ἁϰόμα προφθάσει νά εἶναι
σύντροφός μου ἢ ϰαταδότης.
Φαοίνετ’ ἀπ’ τή ζωή μου
πέρασ’ ἐπάρϰεια ϰάποτε.

Σύ δέν φαίνεσαι.
Ὃμως γιά νά ὑπάρχει γϰρεμός στό τοπίο,
γιά νά ’χω σταθεῖ στήν ἄϰρη του
ϰρατώντας λουλούδι
ϰαί χαμογελώντας,
θά πεῖ πώς ὅπου νά ’ναι ἔρχεσαι.
Φαίνετ’ ἀπ’ τή ζωή μου
ζωή πέρασε ϰάποτε.

Κική Δημουλά

da “Το λίγο τοῦ ϰόσμου”, 1971