Antonio Canova, Maddalena penitente, dettaglio

Finalmente
ho confitto il chiodo di grazia
nella mia passione per te
tutto è compiuto
nella croce che ho dentro e fuori di me

e così, senza lamenti
impartecipe depongo
avvolto nel sudario bianco
dei miei capelli
il bacio esanime e proscritto
dai tuoi piedi che ricusano
dalle tue labbra aspre

lo sollevo da sola
non ha nemmeno
quel peso ideale che
acquista una privazione quando
la eredita la storia

ah, è diventata leggerissima
la morte del mio desiderio di te
è naturale
gli è stato rubato da dentro il corpo
conta per quanti secoli ha prosperato
contorcendosi e delirando
agganciato al tuo gelido rifiuto
e ora che si ritirano
a una a una le donne con la mirra
e sono rimasta sola nell’evento vuoto

sollevo il coperchio che nasconde
questi cadaveri che scrivo
e osservo triste sorridendo
com’è sgualcito, che vecchia abitudine
è diventato il mio amore per te

ma che comica vecchietta e quanto inutile
la tua non corresponsione

tutto è compiuto, Dio mio.

Comunque ho rispettato anche quest’ anno
con devozione l’usanza del dolore.

Kikì Dimulà

(Traduzione di Nicola Crocetti)

(da Ci siamo trasferiti qui accanto, 2007)

da “Poeti greci del Novecento”, “I Meridiani” Mondadori, 2010

∗∗∗

Ἐ λύτρωση τῆς Μαγδαληνῆς

Ἐπιτέλους
ἕμπηξα τό χαριστιϰό ϰαρφί
στό πάθος μου γιά σένα
τετέλεσται ὅλα
στόν μέσα ϰαί τόν ἔξω μου σταυρό

ϰι ἔτσι, δίχως θρήνους
ἀπαθής ϰατεβάζω
τυλιγμένο μές στό λευϰό σεντόνι
τῶν μαλλιῶν μου
τό ἄψυχο διωγμένο φίλημά μου
ἀπό τά ἀπαρνητιϰά σου πόδια
τά ὄξινά σου χείλη

μόνη μου τό σηϰώνω
δέν ἔχει ϰάν
τό ἰδεολόγο ἐϰεῖνο βάρος πού
ἀποϰτᾶ μιά στέρηση ὅταν
τήν ϰληρονομεῖ ἡ ἱστορία

ἅχ, πανάλαφρος ἀπέμεινε
ὁ θάνατος τοῦ πόθου μου γιά σένα
φυσιϰό
ἔχει ϰλαπεῖ ἀπό μέσα του τό σῶμα
μέτρα πόσους αἰῶνες ἤϰμασε φρενῆρες
σφαδάζοντας ἐπάνω
στήν παγερή ἀπάρνησή σου γατζωμένο
ϰαί τώρα πού ἀποχωροῦν
αἱ μυροφόροι μοῖραι μία μία
ϰι ἔμεινα μόνη μές στό ἄδειο γεγονός

ἀνασηϰώνω τό ϰαπάϰι πού σϰεπάζει
αὐτά ἐδῶ τά πτώματα πού γράφω
ϰαί θλιμμένη γελῶ παρατηρώντας
πῶς ζάρωσε τί γερόντιο ἕθιμο ἀπεμεινε
ὁ ἔρως μου για σενα

ἀλλά ϰαί τί γραΐόιο ϰωμιϰό τί μάταιο
ἡ μή ἀνταπόϰρισή σου

τετέλεσται ὅλα Χριστέ μου.

Τήρησα ὡστόσο εὐλαβῶς
τό ἔθιμο τῆς ὀδύνης ϰαί φέτος.

Κική Δημουλά

da “Μεταφερθήϰαμε παραπλεύρως”, Ικαρος, 2007

Foto di Katia Chausheva

Mi espando e vivo
illegalmente
in aree che gli altri
non riconoscono reali.
Là mi fermo ed espongo
il mio mondo perseguitato,
là lo riproduco
con amarezza ribelle,
là lo affido
a un sole
senza forma, senza luce,
immobile,
personale.
Là accado.

A volte però
tutto questo s’arresta.
E mi restringo,
a forza rientro
(rassicurante)
nell’area ammessa
e legale,
nell’amarezza terrena.

E mi smentisco.

Kikì Dimulà

(Traduzione di Maria Paola Minucci)

da “L’adolescenza dell’oblio”, Crocetti Editore, 2000

∗∗∗

ΠΑΡΑΝΟΜΙΕΣ

Ἐπεϰτείνομαι ϰαί βιώνω
παράνομα
σέ περιοχές πού σάν ὑπαρϰτές
δέν παραδέχονται οἱ ἄλλοι.
Ἐϰεῖ σταματῶ ϰαί ἐϰθέτω
τόν ϰαταδιωγμένο ϰόσμο μου,
ἐϰεῖ τόν ἀναπαράγω
μέ πιϰρά ϰι ἀπειθάρχητα μέσα,
ἐϰεῖ τόν ἀναθέτω
σ᾿ ἕναν ἥλιο
χωρίς σχῆμα, χωρίς φῶς,
ἀμεταϰίνητο,
προσωπιϰό μου.
Ἐϰεῖ συμβαίνω.

Κάποτε, ὅμως,
παύει αὐτό.
Καί συστέλλομαι,
ϰι ἐπανέρχομαι βίαια
(πρός ϰαθησυχασμόν)
στή νόμιμη ϰαί παραδεϰτή
περιοχή
στή ν ἐγϰόσμια πίϰρα.

Καί διαψεύδομαι.

Κική Δημουλά

da “Η εφηβεία της λήθης”,  Εϰδόσεις Στιγμή, 1998 

Kikí Dimoulà

Parla
Dì qualcosa, una qualsiasi.
Soltanto non stare come un’assenza d’acciaio
Scegli una parola almeno,
che possa legarti più forte con l’indefinito.
Dì “ingiustamente” “albero” “nudo”
Dì “vedremo”
«imponderabile»,
«peso».
Esistono così tante parole che sognano una veloce, libera, vita con la tua voce

Parla
Abbiamo così tanto mare davanti a noi
Dove noi finiamo inizia il mare
Dì qualcosa
Dì «onda», che non sta arretra
Dì «barca», che affonda se troppo la riempi con periodi
Dì «attimo»,
che urla aiuto affogo,
non lo salvare,
Dì, «non ho sentito»

Parla
Le parole hanno inimicizie,
hanno antagonismi
se una ti imprigiona,
l’altra ti libera.
Tira a sorte una parola dalla notte.
La notte intera a sorte
Non dire «intera»,
Dì «minima»,
che ti permette di fuggire.
Minima
sensazione,
tristezza
intera
di mia proprietà
Intera notte

Parla
Dì «astro», che si spegne
Non diminuisce il silenzio con una parola…
Dì «pietra»,
che è parola irriducibile
Così, almeno
che io possa mettere un titolo
a questa passeggiata lungomare.

Kikí Dimoulà

(Traduzione di Maria Paola Minucci)

da “L’adolescenza dell’oblio”, Crocetti Editore, 2000

∗∗∗

Η Περιφραστική Πέτρα

Μίλα.
Πές ϰάτι, ὁτιδήποτε.
Μόνο μή στέϰεις σάν ἀτσάλινη ἀπουσία.
Διάλεξε ἔστω ϰάποια λέξη,
πού νά σέ δένει πιό σφιχτά
μέ τήν ἀοριστία.
Πές:
«ἄδιϰα»,
«δέντρο»,
«γυμνό».
Πές:
«θά δοῦμε»,
«ἀστάθμητο»,
«βάρος».
Ὑπάρχουν τόσες λέξεις πού ὀνειρεύονται
μιά σύντομη, ἄδετη, ζωή μέ τή φωνή σου.

Μίλα.
Ἔχουμε τόση θάλασσα μπροστά μας.
Ἐϰεῖ πού τελειώνουμε ἐμεῖς
ἀρχίζει ἡ θάλασσα.
Πές ϰάτι.
Πές «ϰῦμα», πού δέν στέϰεται.
Πές «βάρϰα», πού βουλιάζει
ἂν τήν παραφορτώσεις μέ προθέσεις.
Πές «στιγμή»,
πού φωνάζει βοήθεια ὅτι πνίγεται,
μήν τή σῴζεις,
πές
«δέν ἄϰουσα».

Μίλα.
Οἱ λέξεις ἔχουν ἔχθρες μεταξύ τους,
ἔχουν τούς ἀνταγωνισμούς:
ἂν ϰάποια ἀπ᾿ αὐτές σέ αἰχμαλωτίσει,
σ᾿ ἐλευθερώνει ἄλλη.
Τράβα μία λέξη ἀπ᾿ τή νύχτα
στήν τύχη.
Ὁλόϰληρη νύχτα στήν τύχη.
Μή λές «ὁλόϰληρη»,
πές «ἐλάχιστη»,
πού σ᾿ ἀφήνει νά φύγεις.
Ἐλάχιστη
αἴσθηση,
λύπη
ὁλόϰληρη
διϰή μου.
Ὁλόϰληρη νύχτα.

Μίλα.
Πές «ἀστέρι», πού σβήνει.
Δέν λιγοστεύει ἡ σιωπή μέ μιά λέξη.
Πές «πέτρα»,
πού εἶναι ἄσπαστη λέξη.
Ἔτσι, ἴσα ἴσα,
νά βάλω ἕναν τίτλο
σ᾿ αὐτή τή βόλτα τήν παραθαλάσσια.

Κική Δημουλά

da “Το λίγο τοῦ ϰόσμου”, 1971

Foto di Silena Lambertini

Innaffia tu la pianta
e lasciami piangere.
Scrivi però le ragioni,
forse devo altro dolore.
Voglio avere la coscienza in pace
di avere sofferto per tutto.

Scrivi che piango per uno specchio.
Un tempo oggetto ornamentale,
oggi oracolo.
Per la brusca buonanotte
che danno le poche possibilità
e si dileguano.
Scrivi che piango per la tua finestra,
chiusa e senza saluti,
melanconica per nascita.
Per gli uccelli dell’ultimo decennio.
Il loro terrore delle antenne televisive.
Per il loro adattarsi
e svolazzare
tra questi alberi di ferro.

Scrivi.
Per questo sabato sera sepolto
tra due cipressi
nella chiesa di campagna.
Per la luna in lutto – indossa
una cravatta nera nuvola,
scrivi che piange.
Piango perché mi hai chiesto
se ho visto la luna piena.
No, non ho visto niente di pieno, non ho vissuto.
Piango perché i ragazzi portano lo zaino
come una conoscenza già completa,
e non entrano nel tenero rassicurante
delle ore ancora acerbe
e non giocano.

Scrivi che piango per le madri.
Le più antiche madri.
Belle ed esili,
amanti delle finestre,
arpiste della vedetta
che la morte ha colto impreparate
e sono longeve materne
nelle fotografie del salotto
e nei ricami.

Piango perché hanno acceso le luci
e la domenica gatta raggomitolata
sulla mia finestra.
Scrivi che piango per le bufere,
il poco cibo,
per tutto il Poco,
per i terremoti
senza preavviso.
Piango perché va sprecata
la notizia che mi hai dato
della prima farfalla vista ieri.
Piango perché non fa notizia l’effimero.

Scrivi. Piango
perché la sorte si è chiusa in casa,
la dilazione è arrivata al boia,
la borraccia è arrivata nel deserto,
la gioventù nella fotografia.
Piango perché chissà chi chiuderà
dei miei giorni gli occhi.

Innaffia tu la pianta
e lasciami piangere perché…

Kikí Dimulà

(Traduzione di Maria Paola Minucci)

da “L’adolescenza dell’oblio”, Crocetti Editore, 2000

∗∗∗

Μαύρη γραβάτα

Πότιζε σύ τή γλάστρα
ϰι ἂσε νά ϰλαίω.
Μόνο γράφε τούς λόγους,
μήπως ϰι ὀφείλω ϰι ἂλλη λύπη.
Θέλω νά ἒχω τή συνείδησή μου ἣσυχη
πώς βασανίστηϰα γιά ὃλα.

Γράψε πώς ϰλαίω γιά ἕναν ϰαθρέφτη.
Ἄλλοτε διαϰοσμητιϰό στοιχεῖο,
μαντεῖο τώρα.
Γιά τήν ξερή ιωιλητύχτα
πού λέν οἱ μιϰρές πιθανότητες
ϰαí ξοφλᾶνε.
Γράψε πώς ϰλαίω γιά τό παράθυρό σου,
ϰλεωτό ϰι ἀϰαλημέριστο
ϰαí μελαγχολιϰό ἐϰ γενετῆς του.
Για τά πουλιά τῆς τελευταίας δεϰαετίας.
Τόν τρόιω τους μέ τíς ϰεραῖες τηλεοψίας.
Γιά τήν προσαρμσγή τους ὕστερα,
ϰαí τά πετάγματά τους
σ’ αὐτά τά σιδερένια δέντρα.
Ποῦ μάθανε νά τραγουδοῦν
σέ σιδερένιους ϰλώνους.

Γράφε.
Γι’ αὐτό τό Σαββατόβραδο πού θάφτηϰε
ἀνάμεσα σέ δύο ϰυπαρίσσια
στή Φραγϰόϰλησα.
Γιά τό φεγγάρι πού πενθεῖ – φοράει
μαύρη γραβάτα σύννεφο
γράψε πώς ϰλαίει.
Κλαῖω γιατí μέ ρώτησες
ἂν εἶδα τήν πανσέληνο.
Ὄχι, δέν εὒα τίποτα γεμάτο ϰαí δέν ἔζησα.
Κλαίω πού τά παιδιά ϰρατοῦν τή σάϰος τους
σάν τελειωμένη ϰιόλας γνώσῃ,
ϰαí στῶν ἀγίνωτων ὡρῶν
τήν τρυφερή ϰαθησύχαση δέν πᾶνε
ϰαí δέν παίζουν.

Γράψε πώς ϰλαίω γιά τíς μητέρες.
Τíς πιό παλιές μητέρες μου.
Τíς λεπτές ϰι ὅμορφες,
τῶν παραθύρων ἐρωμένες,
ἁρπίστριες τοῦ ἀγναντέματος,
πού τíς ἐπῆρε ἀπρόφταστες ὁ θάνατος
ϰι αὐτές μαϰροημερεύουν μητριϰές
σέ σαλονιοῦ φωτογραερίες
ϰαí σέ ϰεντήματα.

Κλαίω γιατí ἀνάψανε τά φῶτα
ϰι ἡ Κυριαϰή ϰουλουριασμένη γάτα
στό παράθυρό μου.
Ὁ φόβος βάζει τά ϰαλά του
ϰαí περιμένει.

Γράφε.
Πώς ϰλαίω γιά τούς τυφῶνες,
τό λίγτο φαΐ,
τό ϰάθε Λίγο,
γιά τούς σεισμούς
χωρíς προειδοποίηση.
Κλαίω ἐπειδή χαμένη πάει
ἡ εἴ δηση πού μοῦ’ φερες,
πώς εἶδες χθές τήν πρώτη πεταλούδα.
Κλαίω γιατí δέν εἶναι εἴδηση τό ἐφήμερο.

Γράφε. Κλαίω
ἐπειδή ἡ τύχη ϰλείστηϰε στό σπίτι της,
ἡ ἀναβολή ἕφτασε στόν δήμιο,
τό παγούρι ἔχει φτάσει στήν ἕρημο,
ἡ νεότης ἔχει φτάσει στή φωτογραφία.
Κλαίω γιατí ποιός ξέρει ποιός θά ϰλείσει
τῶν ἡμερῶν μου τά μάτια.

Πότιζε σύ τή γλάστρα
ϰι ἄσε νά ϰλαίω ἐπειδή…

Κική Δημουλά

da “Το λίγο τοῦ ϰόσμου”, 1971

Foto di Annie Leibovitz

Tengo in mano un fiore, forse.
Strano.
Sembra che nella mia vita
sia passato un giardino, una volta.

Nell’altra mano
tengo un sasso.
Con grazia e fierezza.
Nessun sospetto
che mi si avverta di mutamenti,
che stia saggiando difese.
Sembra che nella mia vita
sia passata l’ignoranza, una volta.

Sorrido.
La curva del sorriso,
il cavo di questa inclinazione,
assomiglia a un arco ben teso,
pronto.
Sembra che nella mia vita
sia passato un bersaglio, una volta.
E l’inclinazione alla vittoria.

Lo sguardo immerso
nel peccato originale:
assaggia il frutto
proibito dell’attesa.
Sembra che nella mia vita
sia passata la fede, una volta.

La mia ombra, solo un gioco del sole.
Indossa una divisa d’esitazione.
Non ha ancora fatto in tempo a essere
mia compagna o mia delatrice.
Sembra che nella mia vita
sia passata l’abbondanza, una volta.

Tu non appari.
Ma se c’è una forra nel paesaggio
se mi sono fermata sul suo bordo
tenendo un fiore in mano
e sorridendo,
significa che fra un po’ verrai.
Sembra che nella mia vita
sia passata la vita, una volta.

Kikí Dimulà

(Traduzione di Filippomaria Pontani)

(da Il poco del mondo, 1971)

da “Antologia della poesia greca contemporanea”, Crocetti Editore, 2004

∗∗∗

Φωτογραφία 1948

Κρατῶ λουλούδι μᾶλλον.
Παράξενο.
Φαίνετ’ ἀπ’ τή ζωή μου
πέρασε ϰῆπος ϰάποτε.

Στό ἄλλο χέρι
ϰρατῶ πέτρα.
Μέ χάρη ϰαί ἔπαρση.
Ὑπόνοια ϰαμιά
ὅτι προειδοποιοῦμαι γι’ ἀλλοιώσεις,
προγεύομαι ἄμυνες.
Φαίνετ’ ἀπ’ τή ζωή μου
πέρασε ἄγνοια ϰάποτε.

Χαμογελῶ.
Ἡ ϰαμπύλη τοῦ χαμόγελου,
τό ϰοῖλο αὐτῆς τῆς διαθέσεως,
μοιάζει μέ τόξο ϰαλά τεντωμένο,
ἕτοιμο.
Φαίνετ’ ἀπ’ τή ζωή μου
πέρασε στόχος ϰάποτε.
Καί προδιάθεση νίϰης.

Τό βλέμμα βυθισμένο
στό προπατοριϰό ἁμάρτημα:
τόν ἀπαγορευμένο ϰαρπό
τῆς προσδοϰίας γεύεται.
Φαίνετ’ ἀπ’ τή ζωή μου
πέρασε πίστη ϰάποτε.

Ἡσϰιά μου, παιχνίδι τοῦ ἥλιου μόνο.
Φοράει στολή δισταγμοῦ.
Δέν ἔχει ἁϰόμα προφθάσει νά εἶναι
σύντροφός μου ἢ ϰαταδότης.
Φαοίνετ’ ἀπ’ τή ζωή μου
πέρασ’ ἐπάρϰεια ϰάποτε.

Σύ δέν φαίνεσαι.
Ὃμως γιά νά ὑπάρχει γϰρεμός στό τοπίο,
γιά νά ’χω σταθεῖ στήν ἄϰρη του
ϰρατώντας λουλούδι
ϰαί χαμογελώντας,
θά πεῖ πώς ὅπου νά ’ναι ἔρχεσαι.
Φαίνετ’ ἀπ’ τή ζωή μου
ζωή πέρασε ϰάποτε.

Κική Δημουλά

da “Το λίγο τοῦ ϰόσμου”, 1971