Ricomposizione – Nikiforos Vrettakos

Karen Hollingsworth, Contemplation, 2013

 

Scrivendo, cerco di far entrare nelle mie parole
il giorno con il suo amore. Il sole, le stelle,
le cose – nella poesia tutto deve girare
come avviene nell’universo.
Qui luce e qui palpebre in un cerchio più piccolo,
in una sfera, una forma di libro che sarà
cerchio e sfera e infinito. Farò entrare tutto
il mondo e intatte le sue pallide linee,
l’armonia in sé, illuminata da una
bontà universale – elevando
              linee e colori.

Cerco di fare un mondo a cui nulla
mancherà. Un mondo com’era
prima della corruzione. Prima ancora
che Caino uccidesse Abele. Che le mie parole zampillino
acqua ed erba. Zampillino vivente
               silenzio e sorriso.

Nikiforos Vrettakos

(Traduzione di Gilda Tentorio)

Da L’abisso del mondo, 1961

dalla rivista “Poesia”, Anno XXVII, Gennaio 2014, N. 289, Crocetti Editore

∗∗∗

’Ανασύνθεση

Γράφοντας, προσπαθῶ νά μπάσω στίς λέξεις μου
τή ν ἡμέρα μέ τή ν ἀγάπη της. Τόν ἥλιο, τ’ ἀστέρια,
τά πράγματα − ὅλα νά στρέφονται, ὅπως
ϰαί μέσα στό σύμπαν, μέσα στή ν ποίηση.
Ὅπου φῶς ϰι’ ὅπου βλέφαρο σ’ ἕνα δίσϰο μιϰρότερο,
σέ μιά σφαίρα, ἕνα σχῆμα βιβλίου, πού θἆναι
ϰαί δίσϰος ϰαί σφαίρα ϰαί ἄπειρο. Ὅλο
τόν ϰόσμο μέ ἀνέπαφες τίς ἀχνές του γραμμές,
τή ν ἁρμονία ὅπως εἶναι φωτισμένη ἀπό μιά
ϰαλωσύνη παγϰόσμια − ϰινώντας σέ ἀνάταση
τίς γραμμές ϰαί τά χρώματα.

Νά φτιάξω ἕναν ϰόσμο πού τίποτα
δέ θά τοῦ λείπει. Ἕναν ϰόσμο ὅπως ἦταν
πρίν ἀϰόμη φθαρεῖ. Πρίν ἀϰόμη σϰοτώσει
ὁ Κάϊν τόν Ἄβελ. Ν’ ἀναβλύζουνε οἱ λέξεις μου
νερό ϰαί χορτάρι. Ν’ ἀναβλύζουνε ζῶσα
σιωπή ϰαί χαμόγελο.

Νικηφόρος Βρεττάκος

da “Το βάθος του κόσμου”, Αθήνα, Ματαράγκας, 1961

Le mani vuote – Nikiforos Vrettakos

Foto di Jonas Hafner

 

“Io non ho da darti nulla”, hai detto. “Nulla,
sono vuote le mie mani”.
                                          Ma
il cielo sopra di me, eri tu che me lo portavi.
E la città era bella quella sera.
E tutto aveva un’aria tenera e serena. E la pioggia
come luce cristallina cadeva: fine, delicata,
come dolcezza che piove sui fiori. Una treccia di seta
stillava fin dentro il mio cuore.
Ma camminavamo lenti sulla strada, perché tu
portavi pesantezza di luce, come di granito. Perché tu
avevi le mani piene. A tal punto che
riuscivi appena a sollevare il peso. A stento
potevi muovere i passi.
                                    Perché avevi le mani
cariche di pietre tagliate dalla

latomia del sole.
                          Da domani
comincerò a costruire.

Nikiforos Vrettakos

(Traduzione di Gilda Tentorio)

Da L’abisso del mondo, 1961

dalla rivista “Poesia”, Anno XXVII, Gennaio 2014, N. 289, Crocetti Editore

∗∗∗

Τα τρύπια χέρια

«Εγώ δε έχω να σου δώσω τίποτα» είπες. «Τίποτα,
είναι τρύπια τα χέρια μου»
                                             Ενώ
τον ουρανό που ήταν πάνω μου εσύ μου τον έφερνες.
Κ’ η πολιτεία ήταν όμορφη εκείνο το βράδυ.
Κι όλα είχαν όψη τρυφερή και ήρεμη. Κ’ η βροχή
σαν ένα διάφανο έπεφτε φως’ αραιή, απαλή,
σα καλωσύνη σε λουλούδια. Βαθιά στην καρδιά μου
σιγοψιχάλιζε ένα φως σαν στριμμένο μετάξι.
Μα περπατούσαμε σιγά στο δρόμο, γιατί εσύ,
κρατούσες κάτι σαν γρανίτη ή βαρύ φως. Γιατ’ είχες
εσύ τα χέρια σου γιομάτα. Τόσο, που
μόλις εσήκωνες το βάρος. Μόλις που μπορούσες
να ορίζεις το βήμα σου.
                                      Γιατ’ είχες τα χέρια σου
φορτωμένα με πέτρες κομμένες απ’ το
λατομείο του ήλιου.

                                 Άπ’ αύριο
θ’ αρχίζω να χτίζω.

Νικηφόρος Βρεττάκος

da “Το βάθος του κόσμου”, Αθήνα, Ματαράγκας, 1961

Dimissioni dall’alfabeto – Nikiforos Vrettakos

Dirk Wüstenhagen

 

Mi sono seduto a scrivere una lettera.
Ma tutte le mie parole
scrivevano: “sole”. Forse dovrei
cambiare scrittura?
                               Spostavo, intrecciavo
le ventiquattro lettere, costruivo parole.
Costruivo giambi, anapesti, vene di endecasillabi
che riempivo di luce,
riempivo di sangue, riempivo di amore,
colore del mare. Sono abituato
a disegnare con loro, a costruire acqua
come se stillasse da un flauto.
                                               Ma
oggi, ecco: splendono, si sciolgono,
si perdono le mie parole l’una dentro l’altra,
non hanno confini. Come se non sapessi
scrivere altro.
Scrivo “casa” “montagna”
e resta scritto “sole”. Come se fossero limature
di sole che attirano tutte le lettere,
“sole” le parole, “sole” i significati
in tutte le lingue.
                           Lo vedo ovunque:
sorgere dalle parole, sorgere dai fiori,
sorgere da tutte le cose. Oggi lo vedo
– i monti sono nascosti – sorgere grande e rotondo
                dietro le vostre spalle.

Nikiforos Vrettakos

(Traduzione di Gilda Tentorio)

Da L’abisso del mondo, 1961

dalla rivista “Poesia”, Anno XXVII, Gennaio 2014, N. 289, Crocetti Editore

∗∗∗

Παραίτηση από το αλφάβητο

Κάθισα σήμερα να γράψω ένα γράμμα
Όμως όλες μου οι λέξεις
έγραφαν: «ήλιος». Μήπως θα πρέπει
ν’ αλλάξω γραφή;
                            Μετάθετα, έμπλεκα
Τα εικοστέσσερα γράμματα, έφτιαχνα λέξεις.
Έφτιαχνα ίαμβους, ανάπαυστους,
έντεκασύλλαβες φλέβες, που τις γιόμιζα φως,

τις γιόμιζα αίμα, τις γιόμιζα αγάπη,
χρώμα της θάλασσας. Συνήθισα να
ζωγραφίζω μ’ αυτά, να φτιάχνω νερό
σα να στάζει από φλάουτο.
                                              Όμως,
σήμερα, να: λάμπουν, διαλύονται,
χάνονται οι λέξεις μου μια μες την άλλη,
δεν έχουνε όρια. Θαρρείς και δεν ξέρω
να γράψω άλλη λέξη.
Γράφω «σπίτι» «βουνό»
και γράφεται «ήλιος». Σα νάναι ρινίσματα
ήλιου που έλκονται όλα τα γράμματα,
ήλιος οι λέξεις, ήλιος οι έννοιες τους
σ’ όλες τις γλώσσες.
                                Τον βλέπω παντού:
Ν’ ανατέλλει απ’ τις λέξεις, ν’ ανατέλλει από τ’ άνθη,
ν’ ανατέλλει απ’ τα πάντα. Σήμερα βλέπω
–τα όρη δεν φαίνονται – ν’ ανατέλλει ολοστρόγγυλος
            πίσω απ’ τις πλάτες σας.

Νικηφόρος Βρεττάκος

da “Το βάθος του κόσμου”, Αθήνα, Ματαράγκας, 1961

La lingua greca – Nikiforos Vrettakos

William Adolphe Bouguereau, Angels Playing Violin

 

Quando un giorno me ne andrò da questa luce,
vorticherò verso l’alto come
un ruscello mormorante.
E se per caso da qualche parte
tra i corridoi azzurri
incontrerò gli angeli,
parlerò loro in greco, poiché
non sanno le lingue. Parlano
tra loro in musica.

Nikiforos Vrettakos

(Traduzione di Gilda Tentorio)

Da Doni in sospeso, 1986 

dalla rivista “Poesia”, Anno XXVII, Gennaio 2014, N. 289, Crocetti Editore

∗∗∗

Ἡ Ἑλληνική γλῶσσα

Ὅταν κάποτε φύγω ἀπό τοῦτο τό φῶς
θά ἑλιχθῶ πρός τά πάνω ὅπως ἕνα
ρυακάκι πού μουρμουρίζει.
Κι ἂν τυχόν κάπου ἀνάμεσα
στούς γαλάζιους διαδρόμους
συναντήσω ἀγγέλους, θά τούς
μιλήσω ἑλληνικά, ἐπειδή
δέν ξέρουνε γλῶσσες. Μιλᾶνε
μεταξύ τους μέ μουσική.

Νικηφόρος Βρεττάκος

da “Εκκρεμής δωρεά”, Αθήνα: Τρία Φύλλα, 1986

Se non mi avessi dato la poesia, Signore – Nikiforos Vrettakos

Herbert List, Church, Cyclades Island of Mykonos, Greece

 

Se non mi avessi dato la poesia, Signore,  
non avrei nulla per vivere.
Questi campi non sarebbero miei.
Mentre ora ho la fortuna di possedere meli,
le mie pietre buttano rami,
i miei pugni si riempiono di sole,
di gente il mio deserto,
di usignoli i miei giardini.

Allora, come ti sembrano? Hai visto
le mie spighe, Signore? Hai visto le mie vigne?
Hai visto che bella la luce che cade
sulle mie valli serene?
E ho ancora tempo!
Non ho dissodato tutto il mio terreno, Signore.
Mi ara il mio dolore e cresce la mia eredità.
Prodigo il mio sorriso come pane che si divide.
                                                                         Tuttavia
non scialacquo a vanvera il tuo sole.
Non butto nemmeno una briciola di ciò che mi dai.
Perché penso alla desolazione e ai rovesci dell’inverno.
Perché verrà la mia sera. Perché fra poco giungerà
la mia sera, Signore, e prima di partire
devo aver reso la mia capanna una chiesa
per i pastori dell’amore.

Nikiforos Vrettakos

(Traduzione di Filippomaria Pontani)

(da Il tempo e il fiume, 1957)

da “Antologia della poesia greca contemporanea”, Crocetti Editore, 2004

∗∗∗

Ἂν δέ μούδινες την ποίηση, Κύριε

Ἂν δέ μοὔδινες τήν ποίηση, Κύριε,
δέ θἆχα τίποτα για νά ζήσω.
Αὐτά τά χωράφια δέ θἆταν διϰά μου.
Ἐνῶ τώρα εὐτύχησα νἄχω μηλιές,
νά πετάξουνε ϰλώνους οἱ πέτρες μου,
νά γιομίσουν οἱ φοῦχτες μου ἥλιο,
ἡ ἔρημός μου λαό,
τά περιβόλια μου ἀηδόνια.

Λοιπόν, πῶς σοῦ φαίνονται; Είδες
τά στάχια μου, Κύριε; Είδες τ’ ἀμπέλια μου;
Είδες τί ὄμορφα πού πέφτει τό φῶς
στίς γαλήνιες ϰοιλάδες μου;
Κι ἔχω ἀϰόμη ϰαιρό!
Δέν ξεχέρσωσα ὅλο το χῶρο μου, Κύριε.
Μ’ ἀνασϰάφτει ὁ πόνος μου ϰι ὁ ϰλῆρος μου μεγαλώνει.
Ἀσωτεύω το γέλιο μου σάν ψωμί πού μοιράζεται.
                                                                                   Ὡστόσο,
δέν ξοδεύω τον ἥλιο σου ἄδιϰα.
Δέν πετῶ οὔτε ψίχουλο ἀπ’, τι μοῦ δίνεις.
Γιατί σϰέφτομαι τήν ἐρμιά ϰαί τις ϰατεβασιές τοῦ χειμώνα.
Γιατί θἄρθει τύ βράδυ μου. Γιατί φτάνει ὅπου νἆναι
το βράδυ μου, Κύριε, ϰαί πρέπει
νἄχω ϰάμει πρίν φύγω τήν ϰαλύβα μου ἐϰϰλησιά
γιά τούς τσοπάνηδες τῆς ἀγάπης.

Νιϰηφόρος Βρεττάϰος

da “ Ό χρόνος καί τό ποτάμι, 1952-1956”, Διφρος, 1957