Ballata di un poeta oscuro per il nuovo millennio – Nasos Vaghenàs

Josef Sudek, Labyrinth in my Atelier, 1960

(Su una poesia di Gavin Ewart)

In verità, non è grande la torta.
In molti non ne gusteremo affatto:
questa cosa ci pesa, come un torto,
e ci rende cattivi, insoddisfatti,
divorati da un astio malcelato
per chi sta sulla vetta, ed è arrivato.

Desideriamo ammirazione immensa
per ogni santo verso che sputiamo,
e quando non troviamo lodi e incenso,
tutti irascibili ci inalberiamo.
Trattiamo senza tema i nostri critici
da prezzolati, rancorosi, o stitici.

Avvertiamo un disagio assai profondo
che i nostri libri restino invenduti.
Ci intristiamo osservando che del mondo
l’amore ci è mancato, e, prevenuti,
nel pubblico perdiamo le speranze,
se invece di poesie compra romanzi.

Riteniamo incredibile, inaudito,
che mandino in sollucchero le chiacchiere
dell’uno, o i toni poco rifiniti,
rozzi, dell’altro, o le parole stracche
e stolte; odiamo i critici per cui
c’è del buon ritmo dentro i versi altrui.

Siamo sicuri (o quasi) che il futuro
ci renderà il successo che ci spetta,
e che l’opera nostra, adesso oscura,
sarà amata, immortale e sempre letta.
Che i nostri versi non hanno scadenza.
“Il tempo è galantuomo, è un’evidenza.

Nasos Vaghenàs

(Traduzione di Filippomaria Pontani)

da “Ballate oscure e altre poesie”, Crocetti Editore, 2021

∗∗∗

Μπαλλάντα ἑνός ἄδοξου ποιητῆ γιά τή νέα χιλιετία

(Πάνω σ’ ἕνα ποίημα τοῦ Γϰάβιν Γιούαρτ)

Δέν εἶναι πολύ μεγάλη ἡ πίττα.
Μεριϰοἱ δέν θά πάρουμε μπουϰιά·
πράγμα πού μᾶς βαραίνει σάν ἥττα,
πού ϰάνει τόν ϰαθένα μας ϰαϰό ἢ ϰαϰιά.
Μᾶς τρώει μιά μοχθηρία ϰρυφή
γι’ αὐτούς πού βρίσϰονται στήν ϰορυφή.

Τόν θαυμασμό ἐπιθυμοῦμε
γιά ϰάθε στίχο πού ἐϰστομίζουμε,
ϰι ὅταν ἔπαινο δέν ἀϰοῦμε,
θυμώνουμε ϰι ἀφρίζουμε.
Χαραϰτηρίζουμε τούς ϰριτιϰούς
ϰαϰόπιστους ἢ χολεριϰούς.

Νιώθουμε μιά περίεργη θλίψη
πού τά βιβλία μας μένουν ἀπούλητα.
Μελαγχολοῦμε πού μᾶς ἔχει λείψει
ἡ ἀγάπη τοῦ ϰόσμου, ϰαἱ μισοῦμε ἀβούλητα
τό πλατύ ϰοινό πού ἀντἱ γιά ποιήματα
ἀγοράζει μυθιστορήματα.

Τό θεωροῦμε ἀπίστευτο ὅτι
οἱ ἀερολογίες τοῦ ένός
ϰι οἱ ἄξεστοι ϰαἱ ἀνοιϰονόμητοι τρόποι
τοῦ ἄλλου ϰι ὁ δυσϰοίλιος ἢ φτηνός
λόγος ἐϰστασιάζουν· ὅτι ἡ ϰριτιϰή
βρίσϰει στούς ϰρότους τοῦ τάδε μουσιϰή.

Εἴμαστε βέβαιοι (ἢ σχεδόν βέβαιοι) ὅτι τό
μέλλον θά μᾶς διϰαιώσει
ϰαἱ τό ἀχειροϰρότητο
ἔργο μας θ’ ἀποθεώσει.
Ὄτι οἱ στίχοι μας δέν ἔχουν λήξη
Λέμε: «Ὁ χρόνος θά δείξει».

Νάσος Βαγενάς

da “Σϰοτεινές μπαλλάντες ϰαί ἄλλα ποιήματα”, Αθήνα: Κέδρος, 2001

Ballata di una stagione incompiuta – Nasos Vaghenàs

Foto di Nina Leen

 

Le fiamme possono ardere il violino,
ma non sfiorano crome e semicrome.
Pensandoti mi sento strano, come
la prima volta (un torbido mattino)
che in Facoltà ti vidi da vicino.

Indossavi un vestito color olio
ed orecchini viola d’ametista.
Era come se già ti avessi vista:
sotto un rametto pieno di boccioli
o in un abisso d’alghe fondo e triste.

Eri un ritratto fatto da un Fiammingo,
con sullo sfondo, là in secondo piano,
una Via Sacra e ai bordi le fontane
(qui le parole ad una si restringono:
divina – e un suono d’aironi lontano…).

Sei andata via come van via le rondini
che s’accoppiano in altri continenti.
Ora in mezzo all’oceano profondo
non con il corpo bensì con la mente
mi sforzo invano di toccare il fondo.

Nasos Vaghenàs

(Traduzione di Filippomaria Pontani)

da “Ballate oscure e altre poesie”, Crocetti Editore, 2021

∗∗∗

Μπαλλάντα μιᾶς ἀτέλειωτης ἐποχῆς

Οἱ φλόγες μποροῦν νά ϰάψουν τό βιολί,
μά δέν μποροῦν ν’ ἀγγίξουν τί ς νότες.
Σέ σϰέφτομαι ϰαί νιώθω πολύ
περίεργα, θολά, ὅπως τότε
πού σέ πρωτοεῖδα στή Σχολή.

Φοροῦσες ἕνα φόρεμα λαδι
ϰαί μώβ ὀπάλλινα σϰουλαρίϰια.
Σάν νά σέ εἶχα ϰάπου ξαναδεῖ:
ϰάτω ἀπό ἕνα ἀνθισμένο ϰλαδι
ἢ μήπως σέ βυθό μέ φύϰια;

’Ήσουν πορτραῖτο ἀπό χέρι Φλαμανδοῦ
ζωγράφου, μέ φόντο συντριβάνια
στά ϰράσπεδα μιᾶς Ἱερᾶς Ὁδοῦ
(ἐδῶ ταιριάζει ἡ λέξη οὐράνια
ϰαί εἰϰόνες ἐρωδιῶν πού ϰελαηδοῦν).

Ἔφυγες ὅπως φεύγουν τά πουλιά
πού πᾶνε σέ ἄλλη γῆ νά ζευγαρώσουν.
Τώρα στή μέση τοῦ ὠϰεανοῦ
ὄχι μέ τό ϰορμί ἀλλά μέ τόν νοῦ
μάταια πασχίζω νά πατώσω.

Νάσος Βαγενάς

da “Σϰοτεινές μπαλλάντες ϰαί ἄλλα ποιήματα”, Αθήνα: Κέδρος, 2001

Ode barbara XIII – Nasos Vaghenàs

Minor White, Moon and Wall Encrustations, Pultneyville, New York, 1964

 

Miei vecchi amori. Visibili
ore di un secolo che non vuole morire.
Si rompono continuamente lune intorno a me.
La luce che m’illumina di certo verrà
da stelle spente.

Tutta la notte sradico sentimenti
dal mio petto che resta sempre verde.
Erbacce con radici d’eternità.
Mi stordisce il rumore del tempo.
Scendo

in una notte più profonda di quella vera
con una duplice tenebra negli angoli
e caligini d’usi passati.
Camminando lentamente, attento
a non svegliarvi.

Nasos Vaghenàs

(Traduzione di Filippomaria Pontani)

(da Odi barbare, 1992)

da “Poeti greci del Novecento”, “I Meridiani” Mondadori, 2010

∗∗∗

ΧIII

Παλιοί μου ἔρωτες. Ὁρατές
ὦρες ἑνός αἰώνα πού δέν λέει νά ξψυχησει.
Φεγγάρια γύρω μου σπᾶνε συνεχῶς.
Τό φῶς πού μέ φωτίζει σίγουρα θά ’ναι
ἀπό σβησμένα ἄστρα. 

Ὅλη τή νύχτα ξεριζώνω αἰσθήματα
ἀπό τό στῆθος μου πού μένει πάντα πράσινο.
Ξερόχορτα μέ ρίζες αἰωνιότητας.
Μέ ζαλίζει ὁ θόρυβος τοῦ χρόνου.
Κατεβαίνω

σέ μιά νύχτα πιό βαθειά ϰι ἀπό τήν πραγματιϰή
μέ διπλό σϰοτάδι στίς γωνιές
ϰαί ὁμίχλες περασμένων, χρήσεων.
Περπατώντας ἀργά, προσεχτιϰά
μή σᾶς ξυπνήσω.

Νάσος Βαγενάς

da “Βάρβαρες ὠδές”, 1992

Ode barbara X – Nasos Vaghenàs

Andrew Wyeth, Moon Madness, 1982

 

Calda luna, immensa sommossa, madre delle tenebre,
ferma in una fredda punta di novembre.
Tu che stordisci gli amanti sotto gli alberi
sotto il fitto fogliame li rapisci

con passione selvaggia.

E cosa non illumini: finestre, ferite, impiccati,
roulotte, tradimenti, camion posteggiati,
donne tristi, cieli, oleandri e tutte quelle
cose che nascono la notte e tutte quelle
che muoiono al mattino.

Solitaria, superba, immacolata, incorruttibile, dannata,
imperscrutabile, indecifrabile, infinita, armonica.
Sono esattamente ciò che sei dentro di me.
Sono il tuo amante su questo pianeta.
Ti seguo nudo.

So che non hai detto l’ultima parola.
So che non esiste nulla piú profondo di te.
Insonne provvedi alla qualità della notte.
Assorbi ogni tristezza. Purifichi
ogni peccato.

Primordiale, primigenia, prioritaria,
multiforme, molteplice, matrice, menade.
Sillaba dell’inesprimibile, capezzolo del nulla, chimera.
Sei essenzialmente il suono del tuo nome.
Sei la parte visibile dello zero.

Nasos Vaghenàs

(Traduzione di Caterina Carpinato)

(da Odi barbare, 1992)

da “Vagabondaggi di un non viaggiatore”, Crocetti Editore, 1997

∗∗∗

Βάρβαρη ὠδή Χ

Ζεστή σελήνη, ἀπέραντη ἐπανάσταση, μητέρα τοῦ σϰότους
σταματημένη σέ μιά ϰρύα ἄϰρη τοῦ Νοεμβρίου.
Ἐσύ πού ζαλίζεις τούς ἑραστές ϰάτω ἀπ’ τά δέντρα
ϰάτω ἀπό σϰοτεινά φυλλώματα τούς συνεπαίρνεις
μέ ἄγριο πάθος.

Καί τί δέν φωτίζεις; παράθυρα, πληγές, ϰρεμασμένους
τροχόσπιτα, προδοσίες, σταματημένα φορτηγά
θλιμμένες γυναῦιες, οὐρανούς, πιϰροδάφνες
ϰι ὅλα ὅσα γεννιοῦνται τή νύχτα, ϰι ὅλα ὅσα
πεθαίνουν τό πρωί.

Φιλέρημη, περήφανη, ἀλάνθαστη, ἀδιάφθορη, ϰολασμένη
ἄχραντη, ἀνεξιχνίαστη, ἄναρχη, ἁρμονιϰή.
Εἶμαι αὐτό ἀϰριβῶς πού εἶσαι μέσα μου.
Εἶμαι ὁ ἀγαπημένος σου σ’ αὐτόν τόν πλανήτη.
Σ’ ἀϰολουθῶ γυμνός.

Ξέρω πώς δέν ἔχεις πεῖ τήν τελευταία σου λέξη.
Ξέρω πώς δέν ὑπάρχει τίποτε βαθύτερο ἀπό σένα.
Ἄγρυπνη μεριμνᾶς γιά τήν ποιότητα τῆς νύχτας.
Ἀπορροφᾶς ὅλη τή θλίψη. Ἐξαγνίζεις
ὅλα τ’ ἀνομήματα.

Προαιώνια, πρόϰοσμη, προϰαταϰλυσμιαία
πολύτροπη, πλατυτέρα, πανδαμάτειρα, παντοτινή.
Συλλαβή τοῦ ἀνείπωτου, θηλή τοῦ τίποτα, χίμαιρα.
Εἶσαι ϰυρίως ὁ ἦχος ἀπό τ’ ὄνομά σου.
Εἶσαι ἡ ὁρατή πλευρά τοῦ μηδενός.

Νάσος Βαγενᾶς

da “Βάρβαρες ὠδές”, 1992