Molti passi indietro – Michalis Ganàs

Foto di Dorothea Lange

 

Madre con i tuoi nove figli maschi e una femmina
nave amara su questi monti ti ha lasciato,
affamato il tuo cuore digiuno, vestito smesso della pena
fuggirono dappertutto gli uomini, si prosciugarono le acque.
Così sazia d’oblio e sostegno di Dio
tua colonna il muro della casa,
i paternoster dell’orecchio e i buchi dell’acqua
si aprano per portarvi fino al nido dell’aquila.
Il mondo senza tetto, io inerme
chinino il mio occhio, chinino anche la voce
imbuto nelle mani di chiunque il mio sangue versato
nelle damigiane del cieco col cero in mano.

Michalis Ganàs

(Traduzione di Paola Maria Minucci)

da “La Grecia, sai…”, Donzelli Poesia, 2004

∗∗∗

ΠΟΛΛΑ ΒΗΜΑΤΑ ΠΙΣΩ

Μάνα μέ τούς ἐννιά σου γιούς ϰαί μέ τή μιά σου ϰόρη
βαπόρι σ’ ἄφησε πιϰρό σέ τοῦτα τά βουνά,
πεινᾶ ἡ ϰαρδιά σου νηστιϰή ϰαί τοῦ ϰαημοῦ ἀποφόρι
φύγαν οἱ ἀνθρῶποι γιά παντοῦ, στραγγίξαν τά νερά.
Ἔτσι χορτάτη λησμονιά ϰαί τοῦ Θεοῦ ἀποϰούμπι
ἀϰούμπησε τή ράχη σου στόν τοῖχο τοῦ σπιτιοῦ,
τ’ αὐτιοῦ σου τά πατερημά ϰαί τῶν νερῶν οἱ τοῦμποι
ν’ ἀνοίξουν νά σᾶς πάρουνε ὥς τή φωλιά τ’ ἀετοῦ.
Νά μείνει ὁ ϰόσμος ξέσϰεπος, ξαρμάτωτος νά μείνω
ϰινίνο νά ’ν’ τό μάτι μου, ϰινίνο ϰι ἡ φωνή
χωνί στά χέρια ϰαθενοῦ τό αἷμα μου νά χύνω
στίς νταμιζάνες τοῦ τυφλοῦ ὁπού βαστάει ϰερί.

Μιχάλης Γϰανάς 

da “Ποιήματα 1978–2012”, Εκδόσεις Μελάνι, 2013 

Dell’amore – Michalis Ganàs

Foto di Ruth Bernhard

Foto di Ruth Bernhard

                                                                            a Popi

Riluce e splende come il rame
di un ramaio di Ghiànnina il tuo sorriso
le tue parole esplodono dentro di me
come le bombe a mano.
Corpo che ti dimenavi come una bestiola
prima di addormentarti,
da tre notti su due guanciali
aspiro nicotina,
corro con la febbre a ottanta
poi a duecento
divento matto per le strade.
Lezione amara la solitudine
e la morte un gomitolo nero
vieni con l’amore
vieni con l’acqua.
Non mancare più non lasciarmi
mano diafana cuore incorrotto,
ti amo e mi spaventi,
mi hai dato il pane e il chiaro delle stelle
e ancora il metallo del seno
e il timpano dormiente del tuo corpo.

Michalis Ganàs

(Traduzione di Nicola Crocetti)

da Cena in piedi, 1978

da “Poeti greci del Novecento”, “I Meridiani” Mondadori, 2010

∗∗∗

Τής ἀγάπης 

στήν Πόπη

Μπαϰίρι ἀπό Γιαννιώτη γανωτζή
νά φέγγει νά σπιθοβολάει τό γέλιο σου,
τά λόγια σου νά σϰᾶνε μέσα μου
σάν τίς χειρομπομπίδες.
Κορμί πού λάχτιζες σάν ἀγριμάϰι
προτοῦ σέ πάρει ὁ ὕπνος,
τρεῖς νύχτες τώρα μέ διπλό προσϰέφαλο
ἀχνίζω νιϰοτίνη,
τρέχω μέ ὀγδόντα πυρετό
ὕστερα μέ διαϰόσια
τρελαίνομαι στίς δημοσιές.
Κι ἡ μοναξιά ἕνα μάθημα πιϰρό
ϰι ὁ θάνατος μιά μαύρη ϰουβαρίστρα,
ἔλα μέ τήν ἀγάπη,
ἔλα μέ τό νερό.
Μή λείψεις ἄλλο μή μ’ ἀφήσεις
παλάμη διάφανη ϰι ὀρθή ϰαρδιά,
που σ’ ἀγαπῶ πού μέ τρομάζεις,
πού μοῦ ’δωσες ψωμί ϰι ἀστροφεγγιά
τό μέταλλο τοῦ στήθους πάλι
ϰαί τοῦ ϰορμιοῦ τό ϰοιμισμένο τύμπανο.

Μιχάλης Γκανάς 

da “Άκάθιστος δεΐπνος”, 1978

Il sonno – Michalis Ganàs

Foto di Katia Chausheva

 

In un sogno straniero
in un corpo straniero ti muovi
Prato morbido il sonno
erba che ti sbuccia le ginocchia,
ti fondi nel sonno.
Altrove i metalli,
altrove le tue ossa,
rotta l’altalena della memoria.
Il tuo sangue
caduto e restaurato
ma sempre incompleto,
le tue mani che salgono
verso l’apertura del giorno.

Michalis Ganàs

(Traduzione di Paola Maria Minucci)

da “La Grecia, sai…”, Donzelli Poesia, 2004

∗∗∗

Ο ΥΠΝΟΣ

Σέ ξένο ὄνειρο χειρονομεῖς
σέ ξένο σῶμα.
Ὁ ὕπνος μαλαϰό χορτάρι,
χλόη πού σοῦ μαδάει τά γόνατα,
τήϰεσαι μέ τόν ὕπνο.
Ἀλλοῦ τά μέταλλα,
ἀλλοῦ τά ϰόϰαλά σου,
ἡ αἰώρα τῆς μνήμης σπασμένη.
Τό αἷμα σου
πεσμένο ϰι ἀναστηλωμένο
ϰαί πάντα ἡμιτελές,
τά χέρια σου ϰαθώς ἀνηφορίζουνε
γιά τήν ὀπή τῆς μέρας.

Μιχάλης Γϰανάς 

da “Ἀϰάθιστος Δεῖπνος”, 1978

La Grecia, sai… – Michalis Ganàs

Herbert List, Near Heraklion, Crete, 1937

 

La Grecia, sai, non è solo una ferita.
Nelle ore libere un buon caffè,
radio e Tv sulle verande,
colore di bronzo, corpo di bronzo,
coperchio di bronzo la Grecia sulle mie labbra.
Sui muretti la colla del sole
attacca come insetti gli occhi.
Dietro ai muretti le case sventrate,
campi di calcio, carceri, ospedali
uomini di Dio e battenti del Diavolo
e i tranvieri che bevono solitari
il buon vino asprigno di Arachova.

Qui hanno dormito giovani prodi
con il fucile su un fianco
e i bambini scalzi nel sonno.
Neri fazzoletti beneauguranti passavano e se ne andavano
coltri e tappeti battuti alla fonte.
Ora pietrisco e scarponi
in questo frantoio di rocce
e i tranvieri che bevono solitari
il buon vino asprigno di Arachova.

Michalis Ganàs

(Traduzione di Paola Maria Minucci)

da “La Grecia, sai…”, Donzelli Poesia, 2004

∗∗∗

Ἡ Ἑλλάδα, πού λές…

Ἡ Ἑλλάδα, πού λές, δέν εἶναι μόνο πληγή.
Στήν μπόσιϰη ὥρα ϰαφές μέ ϰαϊμάϰι,
ραδιόφωνα ϰαί Τί-Βί στίς βεράντες,
μπρούντζινο χρῶμα, μπρούντζινο σῶμα,
μπρούντζινο πῶμα ἡ Ἑλλάδα στά χείλη μου.
Στίς μάντρες ἡ ψαρόϰολλα τοῦ ἥλιου
πιάνει σάν ἔντομα τά μάτια.
Πίσω ἀπ’ τίς μάντρες τά ξεϰοιλιασμένα σπίτια,
γήπεδα, φυλαϰές, νοσοϰομεῖα,
ἄνθρωποι τοῦ Θεοῦ ϰαί ρόπτρα τοῦ Διαβόλου,
ϰι οἱ τραμβαγέρηδες νά πίνουν μόνοι
ϰρασάϰι τῆς Ἀράχωβας στυφό.

Ἐδῶ ϰοιμήθηϰαν παλιϰαράδες
μέ τό ντουφέϰι στό ’να τους πλευρό,
μέ τά ξυπόλυτα παιδιά στόν ὕπνο τους.
Τσεμπέρια ϰαλοτάξιδα περνοῦσαν ϰι ἔφευγαν,
ϰιλίμια ϰαί βελέντζες τῆς νεροτρουβιᾶς.
Τώρα γαρμπίλι ϰι ἄρβυλα
σέ τοῦτο τό ἐϰϰοϰϰιστήριο τῶν βράχων
ϰι οἱ τραμβαγέρηδες νά πίνουν μόνοι
ϰρασάϰι τῆς Ἀράχωβας στυφό.

Μιχάλης Γκανάς 

da “Άκάθιστος δεΐπνος”, 1978

Amica luna… – Michalis Ganàs

Andrew Wyeth, Wind from the Sea, 1947

 

Amica luna, mi dico,
ciottolo d’oro sul fondo del tuo sogno,
con occhi indolenziti dall’insonnia,
amica luna, mi dico,
ma chi ascolterà questa canzone.
E poi in fondo perché cantare,
nel cavo delle mani racchiudo il vento
conosce molte vele, conosce molti addii,
non c’è il minimo interesse,
se ho bisogno di una sigaretta
la chiederò al mio amico medico.
Gli amici, sai, sono sempre più rari,
diventano avvocati, medici, professori,
un giorno ti sorprendi,
non fanno che parlare di macchine, di viaggi in Europa,
non c’è niente di male,
è soltanto un fatto nuovo, insolito.
Un giorno ti sorprendi,
guardi negli occhi di una donna, di una donna qualunque,
ti ripeti piano vecchi motivi,
«Me ne andrò l’inverno, ricurvo un po’ sulla sinistra
per il peso del tuo amore»,
ti ricordi di quanto ti è mancato il suo cuore gemello,
incidi versi, ti ripeti piano vecchi motivi,
«Mio cipresso sottile, ti sogno da tre notti»
qualche volta prova disgusto di tutto questo,
non far sprofondare la tua vita
in tanti dettagli.
Di nuovo torna la luna,
è amica – mi dico – e piena di ricordi,
calmi annottati colli natii,
nel palmo della pioggia
isole asciutte di grilli,
voci della notte fin giù al fiume
con i platani e l’affaccendarsi delle rane.
Se una volta esisterai
fecondando il ventre che ti ho preparato,
avrai canneti per molte gioie,
avrai gli occhi che ti prometto
e un cuore che m’inonderà col suo sangue.

Michalis Ganàs

(Traduzione di Paola Maria Minucci)

da “La Grecia, sai…”, Donzelli Poesia, 2004

∗∗∗

Καλό φεγγάρι…

Καλό φεγγάρι λέω,
χρυσό χαλίϰι στό βυθό του ὀνείρου σου,
μέ μάτια πού πονοῦν ἀπ’ τήν ἀγρύπνια,
ϰαλό φεγγάρι λέω,
μά ποιός θ’ ἀϰούσει τοῦτο τό τραγούδι.
Καλά ϰαλά γιατί νά τραγουδῶ,
μέσα στίς χοῦφτες μου ϰρατῶ τόν ἄνεμο,
ξέρει πολλά πανιά, ξέρει πολλά μαντίλια,
δέν ἔχει διάφορο ϰανένα,
ἄν χρειαστῶ τσιγάρα,
θά δανειστῶ ἀπ’ τό γιατρό τό φίλο μου.
Οἱ φίλοι ξέρεις λιγοστεύουν,
γίνονται διϰηγόροι, γιατροί, ϰαθηγητές,
ξαφνιάζεσαι μιά μέρα,
ἀρχίζουν νά μιλᾶνε γι’ αὐτοϰίνητα, ταξίδια στήν Εὐρώπη,
αὐτά δέν εἶναι ἄσχημα,
μονάχα ἀσυνήθιστα, πρωτάϰουστα.
Ξαφνιάζεσαι μιά μέρα,
ϰοιτάζεις μές στά μάτια μιᾶς γυναίϰας, ὅποιας γυναίϰας,
λές σιγανά παλιούς σϰοπούς,
«Θά φύγω τό χειμώνα γέρνοντας λίγο ἀριστερά
ἀπό τό βάρος τῆς ἀγάπης σου»,
θυμᾶσαι πόσο σοῦ ’λειψε ἡ δίδυμη ϰαρδιά της,
χαράζεις στίχους, λές σιγανά παλιούς σϰοπούς,
«Λιγνό μου ϰυπαρίσσι, σ’ ὀνειρευόμουνα τρεῖς νύχτες»,
ϰάποτε νά τά σιχαθεῖς ἐτοῦτα,
νά μή βουλιάξεις τή ζωή σου
νά μή βουλιάξεις τή ζωή σου
μέσα σέ τόσες λεπτομέρειες.
Πάλι γυρίζει τό φεγγάρι,
ϰαλό τό λέω ϰαί γεμάτο μνῆμες,
ἥσυχοι νυχτωμένοι λόφοι τῆς πατρίδας,
μές στήν παλάμη τῆς βροχῆς
στεγνές νησίδες τριζονιῶν,
φωνές τῆς νύχτας ὥς ϰάτω στό ποτάμι
μέ τά πλατάνια ϰαί τό νοιϰοϰυριό τῶν βατραχάδων.
Ἄν ϰάποτε ὑπάρξεις
ϰαρπίζοντας τή μήτρα πού σοῦ ἑτοίμασα,
θά ’χεις ϰαλάμια γιά πολλές χαρές,
θά ’χεις τά μάτια πού σοῦ τάζω
ϰαί μιά ϰαρδιά πού θά μέ πνίξει μέ τό αἷμα της.

Μιχάλης Γκανάς 

da “Ἀϰάθιστος Δεῖπνος”, 1978