Nel blu di Iulita – Odisseas Elitis

Iulita Iliopulou e Odisseas Elitis

 

Anche in un frammento di Briseide e in una conchiglia dell’Euripo
È quel che intendo. Deve avere avuto una fame selvaggia di bonaccia agosto
Per volere il meltèmi; così da lasciare un po’ di sale sulle ciglia
E nel cielo un blu il cui nome benaugurante sentirai tra molti altri
Ma nel profondo è il blu di Iulita
Quasi preceduto dal passaggio del respiro di un bimbo
Se tanto nitide si stagliano le montagne di fronte
E una voce di antica colomba fende l’onda e si perde

Se il bene è sacro sarà il vento
A restituirlo. Si riproduce così tanto Eu-
Morfia dai suoi stessi figli e si fa grande l’uomo prima che due o tre volte
Lo raffiguri il sonno
Nel suo specchio. Raccogliendo mandarini o ruscelli di filosofi
Se non anche un villaggio brulicante di api sul pube. E sia
L’uva rende scuro il sole e più chiara la pelle 
Chi ci rivendica se non la morte? Chi compie atti ingiusti su ricompensa?
La vita è un accordo
                                       cui si interpone un terzo suono
Ed è questo che dice veramente cosa getta il povero
E cosa accumula il ricco: fusa di gatto agnocasto intrecciato
Assenzio con capperi parole in evoluzione con una vocale breve
Abbracci da Citera. Così su cose simili si avviluppa
L’edera e cresce la luna perché gli amanti vedano
In quale blu di Iulita puoi leggere la ragnatela del destino
Ah! Ho visto molti tramonti e attraversato corridoi
Di antichi teatri. Ma il tempo non mi ha mai dato in prestito la bellezza
La vittoria da ottenere contro l’oscurità e l’estensione dell’amore da prolungare così che
Più brillante e melodioso sia dal suo pulpito
Il canto dell’allodola dentro di noi
Nuvola accigliata che un semplice «no» solleva come piuma
E poi di nuovo cade e tu sei sazio sazio sazio di pioggia
Diventi coetaneo dell’intatto senza conoscerlo e continui
A farti il solletico con le tue cugine negli angoli segreti del giardino
Domani un suonatore girovago ci innaffierà di fiori notturni
E resteremo nonostante tutto un po’ infelici
                                                                                 come accade nell’amore
Ma dal mastice dell’argilla sale un sapore eretico della terra
Per metà di odio e sogno per metà di nostalgia

Se continueremo a essere percepibili come uomini che
Trascorrono la vita sotto volte screziate da tritoni di smeraldo allora
Mezzo secondo dopo mezzogiorno
La perfezione assoluta
                                          sarà raggiunta in un giardino di giacinti
Mai più destinati ad appassire. Qualcosa di grigio
Che una sola goccia di limone rischiara quando
Quel che fin dall’inizio intendevo lo vedi incidersi
Con caratteri nitidi
                                    nel blu di Iulita.

Odisseas Elitis

(Traduzione di Paola Maria Minucci)

da “A occidente del dolore”, 1995, in “Odisseas Elitis, È presto ancora”, Donzelli Poesia, 2011

***

ΣΕ ΜΠΛΕ ΙΟΥΛΙΤΑΣ

Καί σέ θραῦσμα Βρισηίδιις βρίσϰετιιι ϰαί σέ ϰοχύλι Εὐρίπου
Ἐϰεῖνο πού ἐννοῶ Θέλει νά ’χε ἅγριες πεῖνες ἄπνοιας ὁ Αὔγουστος
Γιά νά ζητάει μελτέμί· ὥστε στό φρύδι ν’ ἀφήνει λίγο ἁλάτι ϰαί
Στόν οὐρανό ἕνα μπλέ πού τ’ ὄνομά του μέσα στά πολλά τ’ ἀϰοῦς εὐώνυμα
Στό βάθος ὅμως εἶναι μπλέ Ἰουλίτας
Λές ϰι ἔχει ἀνύσας βρέφους πέρασμα προπορευτεῖ
Πού βλέπεις τόσο ϰαθαρά νά πλησιάζων ἀπ’ ἀ ντίϰρυ τά ὄρη
Καί μιά φωνή παλαιοῦ περιστεριοῦ νά σχίζει ϰύμη ϰαί νά χανεται

Ἂν εἶναι ἅγιον τό τοῦ ἀγαθοῦ πάλι ἀπ’ τόν ἀέρα
Τοῦ ἐπιστρέφεται. Τόσο ἀπ’ τά ἴδια της παιδιά ἡ Εὐ-
Μορφια πληθιιίνει ϰαί μεγαλώνει ὁ ἄνθρωπος πρίν δυό ϰαί τρεῖς ψονές
Τόν παραστήσει ὁ ὕπνος
Στόν ϰοθρέφντη του. Δρέποντας μανταρινια ἢ φιλοσόφων ρύαϰες ἄν ὄχι ϰαί
Κινούμενη πολίχνη μελισσῶν πάνω στήν ἥβη. Ἂς εἶναι
Μαῦρον ἥλιο ϰάνουν τά σταφύλια ϰαί λευϰό πιό τό δέρμα
Ποιός πλήν τοῦ θανάτου μᾶς διεϰδιϰεῖ; Ποιός ἐπ’ ἀμοιβῇ πράττει τό ἄδιϰο;
Μιά συγχορδία ἡ ζωή
                                    ὅπου ἕνας τρίτος ἦχος παρεμβάλλεται
Καί εἶναι αὐτός πού λέει στ’ ἀλήθεια τί πετᾶ ὁ ψωιπχός
Καί τί μσζεύει ὁ πλούσιος: χαδούλια γάτας εὔπλεϰα τῆς λυγαριᾶς
Ἀψιθιές μέ ϰάππαρη λέξεις ἐξελιϰτιϰές μέ βραχύ τό ἕνα φωνῆεν
Ἀσπασμούς ἀπ’ τά Κύθηρα. Ἔτσι μέ ϰάτι τέτοια πιάνεται
Ὁ ϰισσός ϰαί μεγαλώνει τό φεγγάρι νά βλέπουν οἱ ἐρωτευμένοι
Σέ τί μηλέ Ἰουλίτας γίνεται τό ἀραχνοΰφιιντο τοῦ πεπρωμένου νά διαβάζεις
Ἂχ! Δύσεις ἔχω δεῖ πολλές ϰι ἀρχαίων διαβεῖ θεάτρων τά
Διαζώματα. Ὅμως δέν ποτέ ὀμορφιά μοῦ ἑδανείσθηϰεν χρόνος
Καί ϰατά τοῦ μελανοῦ νίϰη νά ἐπιτύχει ϰαί ἀγάπης ἔϰταση νά ἐπιμηϰυύει ὥστε
Πιό εὐφυής πιό εὔφωνος νά ϰελαηδάει ὁ μέσα μσς ϰορυδαλλός
Ἀπ’ τόν διϰό του ἄμβωνα
Σύννεφο συνοφρυωμένο πού τ’ ανεβάζει πούπουλο ἕνα σϰέτο «μή»
Κι ὕστερα πάλι πέφτει ϰαί χορταίνεις χορταίνεις χορταίνεις βροχή
Ὁμήλιϰος γίνεσαι τοῦ ἀνέγγιχτου χωρίς νά τό γνωρίζεις ϰαί
Συνεχίζεις στοῦ ϰήπου τ’ ἄπατα νά γαργαλιέσαι μέ τίς ἐξαδέλφες σου
Αὔριο θά μᾶς ραντίσει νυχτολουλουδα περιιστιϰός ὀργανοπαίχιης
Καί θά μείνοιιμε παρ’ ὅλα αὐτά λιγάϰι μή εὐτυχεῖς
                                                                                 ὅπως συνήθως σῖήν ἀγάπη
Ὅμως ἀπ’ τή μαστίχα τοῦ πηλοῦ τῆς γῆς μιά γεύσῃ αἱρετιϰή ἀνεβαίνει
Μισή ἀπό μίσος ϰι ὅνειρο μισή ἀπό νοσταλγία

Ἐάν ἐξαϰολουθοῦμε νά ’μαστε ἀντιληπτοί ὡς ἄνθρωποι πού
Διαβιοῦμε ϰάτω ἀπό Θόλους ϰατάστιϰτους μέ σμαραγδίσϰων τρίτωνες τότε
Ἡ ὥρα Θά ’ναι μισό δεύτερον λεπτοῦ μετά τή μεσημβρία
Καί ἡ τελειότης ἡ ἄϰρα
                                         συντελεσμένη σ’ ἕναν ϰῆπο μέ ὑάϰινθους
‘Oπού τούς ἀφαιρέθηϰεν ὁ μαρασμός γιά πάντα. Κάτι φαιό
Πού μιά σταξιά μονάχα λεμονιοῦ αἰθριάζει ὁπόταν
Βλέπεις ϰεῖνο πού ἀπ’ τήν ἀρχή ἐννοοῦσα μέ στοιχεῖα ϰαθαρά
Νά χαράζεται
                        πάνιι σέ μιτλέ ‘Iουλίτας.

Οδυσσέας Ελύτης

da “Δυτικά της λύπης” (A occidente del dolore), Atene, 1995

Marina delle rocce – Odisseas Elitis

Filippo Palizzi, Fanciulla sulla roccia a Sorrento, 1871

 

Hai un sapore di tempesta sulle labbra − Ma dove vagavi
Tutto il giorno nel duro sogno della pietra e del mare
Vento da aquile ha spogliato i colli
Ha spogliato fino all’osso il tuo desiderio
E le pupille dei tuoi occhi hanno accolto il segnale della Chimera
Rigando di schiuma il ricordo!
Dov’è la consueta erta del breve settembre
Nella rossa terra dove giocavi guardando in basso
I profondi faveti delle altre fanciulle
Gli angoli dove le tue compagne lasciavano bracciate di rosmarino

− Ma dove vagavi
Tutta la notte nel duro sogno della pietra e del mare
Ti dicevo di contare nell’acqua spoglia i suoi giorni luminosi
Di goderti supina l’alba delle cose
O anche di vagare per gialle vallate
Con un trifoglio di luce al petto eroina di giambo.

Hai un sapore di tempesta sulle labbra
E una veste rossa come il sangue
In profondo dentro l’oro dell’estate
E nel profumo dei giacinti − Ma dove vagavi

Scendendo verso rive e baie con i ciottoli
Là c’era un’erba marina fredda salmastra
Ma più giù un sentimento umano che sanguinava
E aprivi con stupore le braccia dicendo il suo nome
Salendo leggera sino alla trasparenza del fondo
Dove risplendeva la tua stella marina.

Ascolta, la parola è la saggezza degli ultimi
E il tempo scultore impetuoso degli uomini
E il sole lo sovrasta belva di speranza
E tu più vicina a lui stringi un amore
Con un amaro sapore di tempesta sulle labbra.

Non puoi contare azzurra sino all’osso su altra estate
Perché cambino corso i fiumi
E ti riportino indietro alla loro madre
Per baciare ancora altri ciliegi
O per andartene a cavallo del maestrale.

Avvinta alle rocce senza ieri né domani
Nei pericoli delle rocce con la raffica della tempesta
Darai l’addio al tuo enigma.

Odisseas Elitis

(Traduzione di Paola Maria Minucci)

da “Orientamenti”, 1940, in “Odisseas Elitis, È presto ancora”, Donzelli Poesia, 2011

***

Η Μαρίνα των βράχων

Ἔχεις μιά γεύση τριϰυμίας στα χείλη —Μα ποῦ γύριζες
Ὁλημερίς τή σϰληρή ρέμβη της πέτρας ϰαί τῆς θάλασσας
Ἀετοφόρος ἄνεμος γύμνωσε τούς λόφους
Γύμνωσε τήν ἐπιθυμία σου ῶς τό ϰόϰαλο
Κι οἱ ϰόρες τῶν ματιῶν σου πήρανε τή σϰυτάλη τῆς Χίμαιρας
Ριγώνοντας μ’ ἀφρό τή θύμηση!
Ποῦ εἶναι ἡ γνώριμη ἀνηφορια τοῦ μιϰροῦ Σεπτεμβρίου
Στό ϰοϰϰινόχωμα ὅπου ἔπαιζες θωρώντας πρός τα ϰάτω
Τούς βαθιούς ϰυαμῶνες τῶν ἄλλων ϰοριτσιῶν
Τίς γωνιές ὅπου οἱ φίλες σου ἄφηναν ἀγϰαλιές τά διοσμαρίνια

—Μα ποῦ γύριζες
Ὁλονυχτίς τή σϰληρή ρέμβη τῆς πέτρας ϰαί τῆς θάλασσας
Σοῦ ’λεγα νά μετρᾶς μές στό γδυτό νερό τίς φωτεινές του μέρες
Ἀνάσϰελη νά χαίρεσαι τήν αὐγή τῶν πραγμάτων
Ἢ πάλι να γυρνάς ϰίτρινους ϰάμπους
Μ’ ἕνα τριφύλλι φῶς στό στῆθος σου ἡρωίδα ἰάμβου.

Ἔχεις μιά γεύση τριϰυμίας στά χείλη
Κι ἕνα φόρεμα ϰόϰϰινο σάν τό αἷμα
Βαθιά μές στό χρυσάφι τοῦ ϰαλοϰαιριοῦ
Καί τ’ ἄρωμα τῶν γυαϰίνθων —Μα ποῦ γύριζες

Κατεβαίνοντας πρός τούς γιαλούς τούς ϰόλπους μέ τά βότσαλα
Ἦταν ἐϰεῖ ἕνα ϰρύο ἀρμυρό θαλασσόχορτο
Μά πιό βαθια ἕνα ἀνθρώπινο αἴσθημα πού μάτωνε
Κι ἄνοιγες μ’ ἔϰπληξη τα χέρια σου λέγοντας τ’ ὄνομά του
Ἀνεβαίνοντας ἀνάλαφρα ὣς τή διαύγεια τῶν βυθῶν
Ὅπου σελάγιζε ὁ διϰός σου ὁ ἀστερίας.

Ἄϰουσε, ὁ λόγος εἶναι τῶν στερνῶν ἡ φρόηση
Κι ὁ χρόνος γλύπτης τῶν ἀνθρώπων παράφορος
Κι ὁ ἥλιος στέϰεται ἀπό πάνω του θηρίο ἐλπίδας
Κι ἐσύ πιό ϰοντά του σφίγγεις ἕναν ἔρωτα
Ἔχοντας μιά πιϰρή γεύση τριϰυμίας στα χείλη.

Δέν εἶναι γιά νά λογαριάζεις γαλανή ὥς τό ϰόϰαλο ἄλλο ϰαλοϰαίρι
Γιά ν’ ἀλλάξουνε ρέμα τά ποτάμια
Καί νά σέ πᾶνε πίσω στή μητέρα τους
Γιά νά ξαναφιλήσεις ἄλλες ϰερασιές
Ἢ γιά νά πᾶς ϰαβάλα στόν μαΐστρο.

Στυλωμένη στούς βράχους δίχως χτές ϰαί αὔριο
Στούς ϰινδύνους τῶν βράχων μέ τή χτενισια τῆς θύελλας
Θ’ ἀποχαιρετήσεις τό αἴνιγμά σου.

Οδυσσέας Ελύτης

da “Οδυσσέας Ελύτης, Προσανατολισμοί”, Atene, 1940

«Giorno lucente, conchiglia della voce che mi plasmò» – Odisseas Elitis

Emil Nolde, Papaveri e nuvole rosse, 1949

                                                     
  III

Giorno lucente, conchiglia della voce che mi plasmò
Nudo, per camminare nelle mie domeniche quotidiane
Tra i benvenuto delle spiagge
Soffia nel vento mai prima conosciuto
Stendi un’aiuola di tenerezza
Perché il sole vi rotoli la testa
E i papaveri accenda con le labbra
I papaveri che uomini fieri coglieranno
Perché non resti altro segno sui loro petti nudi
Che il loro sangue sprezza-pericoli che cancellò il dolore
Giungendo fino al ricordo della libertà.

Dissi l’amore, la salute della rosa, il raggio
Che solo e dritto riesce a trovare il cuore
La Grecia che con passo sicuro entra nel mare
La Grecia che sempre mi reca in viaggio
Su monti nudi gloriosi di neve.

Porgo la mano alla giustizia
Diafana fonte, sorgente della vetta
Profondo e immutabile è il mio cielo
Ciò ch’io amo nasce incessantemente
Ciò ch’io amo è sempre al suo principio.

Odisseas Elitis

(Traduzione di Nicola Crocetti)

da “Odisseas Elitis, Sole il Primo”, Guanda, 1979

∗∗∗

 III

Μέρα στιλπνή αχιβάδα της φωνής που μ’ έπλασες
Γυμνόν να περπατώ στις καθημερινές μου Κυριακές
Ανάμεσ’ από των γιαλών τα καλωσόρισες
Φύσα τον πρωτογνώριστο άνεμο
Άπλωσε μια πρασιά στοργής
Για να κυλήσει ο ήλιος το κεφάλι του
Ν’ ανάψει με τα χείλια του τις παπαρούνες
Τις παπαρούνες που θα δρέψουν οι περήφανοι άνθρωποι
Για να μην είναι άλλο σημάδι στο γυμνό τους στήθος
Από το αίμα της αψηφισιάς που ξέγραψε τη θλίψη
Φτάνοντας ως τη μνήμη της ελευθερίας.

Είπα τον έρωτα την υγεία του ρόδου την αχτίδα
Που μονάχη ολόισα βρίσκει την καρδιά
Την Ελλάδα που με σιγουριά πατάει στη θάλασσα
Την Ελλάδα που με ταξιδεύει πάντοτε
Σε γυμνά χιονόδοξα βουνά.

Δίνω το χέρι στη δικαιοσύνη
Διάφανη κρήνη κορυφαία πηγή
Ό ουρανός μου είναι βαθύς κι ανάλλαχτος
Ό,τι αγαπώ γεννιέται αδιάκοπα
Ό,τι αγαπώ βρίσκεται στην αρχή του πάντα.

Οδυσσέας Ελύτης

da “Οδυσσέας Ελύτης, Ήλιος ο πρώτος”, Ίκαρος, Αθήνα, 1943

Anniversario – Odisseas Elitis

Foto di Antoine de Seigle

… even the weariest river winds somewhere safe to sea!¹

 

Ho portato la mia vita fino a qui
Fino a questo punto che lotta
Sempre vicino al mare
Giovinezza sulle rocce, petto
Contro petto nel vento.
Dove mai può andare un uomo
Che non è altro che uomo
Contando con la rugiada i suoi verdi
Attimi, con le acque le visioni
Del suo udito e con ali i suoi rimorsi
Ah vita
Di un ragazzo che si fa uomo
Sempre vicino al mare quando il sole
Gli insegna a respirare là dove scomparirà
L’ombra di un gabbiano.

Ho portato la mia vita fino a qui
Bianchi addendi totale nero
Pochi alberi e pochi
Ciottoli bagnati
Dita leggere per carezzare una fronte
Quale fronte
Ha pianto tutta la notte l’attesa e non c’è più
Non c’è più nessuno
Che faccia risuonare libero il passo
Sorgere rinvigorita la voce
E sciabordare le prue nel molo scrivendo
Un nome più azzurro all’orizzonte
Pochi anni e poche onde
Remigare sensibile
Nelle baie che circondano l’amore.

Ho portato la mia vita fino a qui
Solco amaro inciso nella sabbia che scomparirà.
– Chi vide due occhi sfiorare il suo silenzio
E riunì il loro splendore cingendo mille mondi
Ricordi agli altri soli il suo sangue
Più vicino alla luce
C’è un sorriso che ripaga la fiamma –
Ma qui in luogo ignaro che svanisce
In un mare aperto e impietoso
Il successo perde le piume
Turbinio d’ali
E di attimi legati alla terra
Terra dura sotto piedi
Impazienti, terra da vertigini
Vulcano estinto.

Ho portato la mia vita fino a qui
Pietra votata all’umido elemento
Più lontano oltre le isole
Più in basso delle onde
In compagnia delle ancore
– Quando passano le chiglie fendendo impetuose
Un nuovo ostacolo e lo vincono
E con tutti i delfini albeggia la speranza
Vittoria del sole in un cuore umano –
Le reti del dubbio tirano su
Una figura di sale
Scolpita a fatica
Indifferente bianca
Che volge verso il mare l’orbita vuota degli occhi
Sorreggendo l’infinito.

Odisseas Elitis

(Traduzione di Paola Maria Minucci)

da “Orientamenti, 1940”, in “È presto ancora”, Donzelli Poesia, 2011

¹L’epigrafe è tratta da The Garden of Proserpine di A. C. Swinburne.

∗∗∗

ΕΠΕΤΕΙΟΣ

… even the weariest river winds somewhere safe to sea!

“Εφερα τη ζωή μου ως εδώ
Στο σημάδι ετούτο πού παλεύει
Πάντα κοντά στη θάλασσα
Νιάτα στά βράχια επάνω, στήθος
Μέ στήθος προς τον άνεμο
Πού νά πηγαίνει ένας άνθρωπος
Πού δέν είναι άλλο από άνθρωπος
Λογαριάζοντας μέ τις δροσιές τις πράσινες
Στιγμές του, μέ νερά τά οράματα
Της ακοής του, μέ φτερά τις τύψεις του
“Α, Ζωή
Παιδιού πού γίνεται άντρας
Πάντα κοντά στή θάλασσα όταν ο ήλιος
Τον μαθαίνει ν’ ανασαίνει κατά κεΐ πού σβήνεται
‘Η σκιά ενός γλάρου.

“Εφερα τή ζωή μου ως εδώ
“Ασπρο μέτρημα μελανό άθροισμα
Λίγα δέντρα και λίγα
Βρεμένα χαλίκια
Δάχτυλα ελαφρά γιά νά χαϊδέψουν ένα μέτωπο
Ποιο μέτωπο
Κλάψαν ολη τή νύχτα οί προσδοκίες και δέν είναι πιά
Κανείς δέν είναι
Ν’ ακουστεί ένα βήμα ελεύθερο
Ν’ άνατείλει μιά φωνή ξεκούραστη
Στο μουράγιο οι πρύμνες να παφλάσουν γράφοντας
“Ονομα πιο γλαυκό μές στον ορίζοντά τους
Λίγα χρόνια λίγα κύματα
Κωπηλασία ευαίσθητη
Στούς όρμους γύρω απ’τήν αγάπη.

“Εφερα τη ζωή μου ως εδώ
Χαρακιά πικρή στήν άμμο πού θά σβήσει
—”Οποιος είδε δυό μάτια ν’ αγγίζουν τή σιωπή του
Κι εσμιξε τή λιακάδα τους κλείνοντας χίλιους κόσμους
“Ας θυμίσει τό αίμα του στούς άλλους ήλιους
Πιο κοντά στο φως
‘Υπάρχει ενα χαμόγελο πού πληρώνει τή φλόγα—
Μά εδώ στο ανήξερο τοπίο πού χάνεται
Σέ μιά θάλασσα ανοιχτή κι άνέλεη
Μαδά ή επιτυχία
Στρόβιλοι φτερών
Καί στιγμών πού δέθηκαν στο χώμα
Χώμα σκληρό κάτω από τ’ ανυπόμονα
Πέλματα, χώμα καμωμένο γιά ίλιγγο
‘Ηφαίστειο νεκρό.

“Εφερα τή ζωή μου ως εδώ
Πέτρα ταμένη στο υγρό στοιχείο
Πιο πέρα απ’ τά νησιά
Πιό χαμηλά απ’ τό κύμα
Γειτονιά στίς άγκυρες
—”Οταν περνάν καρίνες σκίζοντας μέ πάθος
“Ενα καινούριο εμπόδιο καί τό νικάνε
Καί μ’ όλα τά δελφίνια της αυγάζ’ ή ελπίδα
Κέρδος τοΰ ήλιου σέ μι’ ανθρώπινη καρδιά—
Τά δίχτυα τής αμφιβολίας τραβάνε
Μιά μορφή από αλάτι
Λαξεμένη μέ κόπο
Αδιάφορη άσπρη
Πού γυρνάει προς τό πέλαγος τά κενά τών ματιών της
Στηρίζοντας τό άπειρο.

Οδυσσέας Ελύτης

da “Οδυσσέας Ελύτης, Προσανατολισμοί”, Atene, 1940

Malinconia dell’Egeo – Odisseas Elitis

Foto di Alessio Albi

 

Quale coesione d’anima tra gli alcioni del pomeriggio!
Quale calma nelle voci della terra lontana!
Il cuculo nel manto degli alberi
E l’ora mistica della cena dei pescatori
E il mare che suona la fisarmonica
Il lontano tormento della donna
Della bella che si denudò il seno
Quando il ricordo entrò nei nidi
E i lillà aspersero di fuoco il tramonto!

Con la barca e le vele della Vergine
Salparono con l’augurio dei venti
Gli amanti dei gigli esiliati
Ma la notte qua come mormorò nel sonno
Con capelli fluttuanti su un collo luminoso
O su ampie spiagge bianche
E come con la spada dorata di Orione come
Si sparse e si riversò in alto
La polvere dai sogni delle ragazze
Che odoravano basilico e menta!

Nei trivi dove si fermò l’antica maga
Bruciando con timo secco i venti
Lievi scivolarono le ombre flessuose
Reggendo in mano una brocca d’acqua silente
Facilmente come se entrassero in Paradiso
E la preghiera dei grilli tanto riempì di schiuma i campi
Che le belle apparvero vestite di luna
Per danzare nell’aia di mezzanotte…

Oh segni che passate sui fondali
Dell’acqua che regge uno specchio
Sette piccoli gigli che risplendete

Quando tornerà la spada di Orione
Troverà del pane povero sotto il lume
Ma un’anima nella brace delle stelle
Troverà grandi braccia che si aprono sull’infinito
Alghe solitarie ultimi nati del lido
Anni piccole pietre verdi

Oh piccola pietra verde – quale profeta di tempeste ti vide
Fermare la luce al nascere del giorno
La luce al nascere dei due occhi del mondo!

Odisseas Elitis

(Traduzione di Paola Maria Minucci)

da “Orientamenti”, 1940, in “Odisseas Elitis, È presto ancora”, Donzelli Poesia, 2011

∗∗∗

Μελαγχολία του Αιγαίου

Ποιος ειρμός ψυχής στις αλκυόνες του απογέματος!
Ποια νηνεμία στις φωνές της μακρινής στεριάς!
Ο κούκος μεσ’ στων δέντρων το μαντίλι
Κι η μυστική στιγμή του δείπνου των ψαράδων
Κι η θάλασσα που παίζει με τη φυσαρμόνικα
Το μακρινό μαράζι της γυναίκας
Της ωραίας που γύμνωσε τα στήθη της
Όταν η θύμηση μπήκε στις φωλιές
Κι οι πασχαλιές ράντισαν με φωτιά τη δύση!

Με το καΐκι και με τα πανιά της Παναγιάς
Έφυγαν κατευόδιο των ανέμων
Οι εραστές της ξενιτιάς των κρίνων
Αλλά η νύχτα πως εδώ κελάρυσε τον ύπνο
Με γάργαρα μαλλιά στους φέγγερους λαιμούς
ή στις μεγάλες άσπρες παραλίες
Και πως με το χρυσό σπαθί του Ωρίωνα
Σκόρπισε και ξεχύθηκε ψηλά
Η σκόνη από τα όνειρα των κοριτσιών
Που ευωδίασαν βασιλικό και δυόσμο!

Στα τρίστρατα όπου στάθηκαν η αρχαία μάγισσα
Καίοντας με ξερό θυμάρι τους ανέμους
Οι λυγερές σκιές αλαφροπερπατήσανε
Μ’ ένα σταμνί γεμάτο αμίλητο νερό στο χέρι
Εύκολα σα να μπαιναν στον παραδεισο
Κι από την προσευχή των γρύλων που άφρισε τους κάμπους
Οι όμορφες ξεπροβάλανε με δέρμα φεγγαριού
Για να χορέψουνε στο μεσονύχτιο αλώνι

Ω σημάδια που περνάτε μεσ’ στο βάθος
Του νερού που κρατάει έναν καθρέφτη
Εφτά κρινάκια που λαμποκοπάτε

Όταν ξαναγυρίσει το σπαθί του Ωρίωνα
Θα βρει φτωχό ψωμί κάτω από το λυχνάρι
Αλλά ψυχή στη χόβολη των άστρων
Θα βρει μεγάλα χέρια διακλαδωμένα στο άπειρο
Έρημα φύκια στερνοπαίδια του γιαλού
Χρόνια πετράδια πράσινα

Ω πράσινο πετράδι-ποιος θυελλομάντης είδε
Να σταματάς το φως στη γέννηση της μέρας
Το φως στη γέννηση των δυο ματιών του κόσμου!

Οδυσσέας Ελύτης

da “Οδυσσέας Ελύτης, Προσανατολισμοί”, Atene, 1940