da «Monogramma» – Odisseas Elitis

Andrew Wyeth, Day Dream, 1980

Ti piangerò sempre − mi senti −
da solo, in Paradiso
                                                      
I

Girerà altrove le linee
Della mano, il Destino, come un manovratore
Per un attimo acconsentirà il Tempo

E come altrimenti, visto che si amano gli uomini.

Il cielo darà forma alle nostre viscere
E l’innocenza colpirà il mondo
Con l’acre nero della morte.

                                                           
 II

Piango il sole e piango gli anni che verranno
Senza di noi e canto gli altri passati
Se veramente sono

Confidenti i corpi e le barche che sbattono dolcemente
Le chitarre che accendono e spengono sotto le acque
I «credimi» e i «non»
Ora nel vento ora nella musica

E le nostre mani, due piccole bestie
Che furtive cercavano di salire l’una sull’altra
Il vaso di brezza negli aperti cortili
E i frammenti di mare che ci seguivano
Fin dietro le siepi e sopra i muri a secco
L’anemone che si depose nella tua mano
E tremò tre volte il viola tre giorni sopra le cascate

Se tutto questo è vero io canto
La trave di legno e l’arazzo quadrato
Alla parete, la Gorgone con i capelli sciolti
Il gatto che ci guardò nel buio
Bambino con la croce vermiglia e l’incenso
Nell’ora che sull’impervia scogliera scende la sera
Piango la veste che sfiorai e fu mio il mondo.

                                                               

III

Così parlo di te e di me

Perché ti amo e nell’amore so
Entrare come Plenilunio
Da ogni parte, per il tuo piccolo piede nelle lenzuola sconfinate
So sfogliare gelsomini − e ho la forza
Sopita, di soffiare e di portarti
Attraverso passaggi luminosi e segreti porticati del mare
Alberi ipnotizzati con ragnatele inargentate

Di te hanno sentito parlare le onde,
Come accarezzi, come baci,
Come sussurri il «cosa» e il «sì»
Tutt’intorno alla gola, alla baia
Sempre noi la luce e l’ombra

Sempre tu la piccola stella e sempre io l’oscuro natante
Sempre tu il porto e io il faro di destra
Il molo bagnato e il bagliore sopra i remi
In alto nella casa con i rampicanti
Le rose intrecciate, l’acqua che si fa fredda
Sempre tu la statua di pietra e sempre io l’ombra che cresce
Tu l’imposta accostata, io il vento che la apre
Perché ti amo e ti amo
Sempre tu la moneta e io l’adorazione che le dà valore:

Tanto la notte, tanto l’urlo nel vento
Tanto la goccia nell’aria, tanto il silenzio
Tutt’intorno il mare despota
L’arcata del cielo con le stelle
Tanto il tuo più piccolo respiro

E ormai non ho altro
Tra le quattro pareti, il soffitto, il pavimento
Se non l’urlo che è tuo e mi colpisce la mia voce
L’odore che è il tuo e s’infuriano gli uomini
Perché non sopportano quel che non hanno
Provato ed è loro straniero, è presto, mi senti
È presto ancora in questo mondo amore mio

Per parlare di te e di me.

                                                             

IV

È presto ancora in questo mondo, mi senti
I mostri non sono stati domati, mi senti
Il mio sangue perduto e l’affilato, mi senti
Coltello
Come ariete corre nei cieli
E delle stelle spezza i rami, mi senti
Sono io, mi senti
Ti amo, mi senti
Ti prendo per mano, ti conduco, ti metto
La bianca veste nuziale di Ofelia, mi senti
Dove mi lasci, dove vai e chi, mi senti

Ti tiene per mano lassù tra i diluvi

Le gigantesche liane e la lava dei vulcani
Verrà giorno, mi senti
Che ci seppelliranno e poi, dopo migliaia di anni, mi senti
Non saremo che pietre lucenti, mi senti
Dove si rifrangerà l’indifferenza, mi senti
Degli uomini
E in migliaia di pezzi ci butterà, mi senti

Nell’acqua ad uno ad uno, mi senti
Conto i miei amari ciottoli, mi senti
E il tempo è una grande chiesa, mi senti
Dove le icone a volte, mi senti
Dei Santi
Piangono lacrime vere, mi senti
Le campane aprono in alto, mi senti
Un profondo valico per lasciarmi passare
Gli angeli aspettano con ceri e salmi funebri
Non me ne andrò via di qui, mi senti
O insieme tutti e due o nessuno, mi senti

Questo fiore della tempesta e, mi senti
Dell’amore
Una volta per sempre lo cogliemmo, mi senti
E non potrà più fiorire, mi senti
Su altri pianeti o stelle, mi senti
Non c’è la terra e neppure il vento
Lo stesso vento che toccammo, mi senti

E non un giardiniere che ci sia riuscito, mi senti

Da inverni e bore simili, mi senti
Spuntare un fiore, solo noi, mi senti
In mezzo al mare
Con la sola volontà dell’amore, mi senti
Alzammo intera tutta un’isola, mi senti
Con grotte, promontori e rupi in fiore
Senti, senti
Chi parla alle acque e chi piange − senti?
Chi cerca l’altro, chi grida − senti?
Sono io che grido e io che piango, mi senti
Ti amo, ti amo, mi senti.

                                                                 

V

Di te ho parlato in tempi lontani
Con esperte nutrici e vecchi partigiani
Perché mai questa tristezza di bestia selvaggia
Sul volto il riverbero d’acqua tremante
E perché mai venirti vicino
Se non voglio l’amore ma il vento
Se dell’alto mare aperto voglio il galoppo

E di te nessuno sapeva niente
Di te né il dittamo né il fungo
Sulle alture di Creta niente
Solo per te Dio accettò di guidarmi la mano

Più vicino, più lontano, con cura su tutto l’arco
Della sponda del volto, i seni, i capelli
Fluttuanti a sinistra sul colle

Il tuo corpo nella posizione del pino solitario
Occhi di fierezza e di trasparenti profondità
Dentro la casa con la vecchia credenza
I gialli merletti e il legno di cipresso
Da solo ad aspettare la tua prima apparizione
In alto nella loggia o dietro sul lastricato del cortile
Con il cavallo del Santo e l’uovo della Resurrezione

Come uscita da un affresco in rovina
Grande quanto ti volle la breve vita
Per contenere nel piccolo cero lo stentoreo bagliore del vulcano
Di te nessuno ha visto né sentito
Niente di te nelle case distrutte o nei deserti
Neppure l’avo sepolto lungo il muro di cinta
Di te neppure la vecchia con tutte le sue erbe

Di te soltanto io, forse, e la musica
che da me scaccio ma sempre più forte ritorna
Di te del tuo seno acerbo di dodicenne
Proteso sul futuro con il rosso cratere
Di te l’odore amaro che come uno spillo
Penetra nel corpo e punge il ricordo
Ed ecco i campi, i colombi, la nostra antica terra.

                                                                   

VI

Ho visto molte cose e la terra più bella appare nella mia mente
Più bella nei vapori dorati
La pietra tagliente, più bello
Il turchino degli istmi e i tetti tra le onde
Più belli i raggi dove passi senza toccare
Invincibile come la Dea di Samotracia sopra le montagne del mare

Così ti ho visto e mi basta:
Il tempo è stato assolto intero
Nel solco che il tuo passaggio lascia
Perché come delfino inesperto la mia anima

Segua giocando con il bianco e l’azzurro!

Vittoria, vittoria dove sono stato vinto
Prima dell’amore e con l’amore
Per la passiflora e la mimosa
Vai, vai anche se mi sono perso

Solo, anche se il sole che tieni in braccio è un neonato
Solo, anche se sono io la patria in lutto
E la parola che ti affidai una foglia di alloro
Solo, il vento forte e solo, il ciottolo
Tutto tondo nello sbattere di palpebre degli oscuri fondali
Il pescatore che tirò su e di nuovo gettò indietro nel tempo il Paradiso!

                                                                       

VII

Nel Paradiso ho disegnato un’isola
A te uguale e una casa sul mare

Con un grande letto e una piccola porta
Ho gettato un’eco nelle acque profonde
Per guardarmi ogni mattina quando mi sveglio

Per vederti a metà passare nell’acqua
E a metà piangerti nel Paradiso.

Odisseas Elitis

(Traduzione di Paola Maria Minucci)

da “È presto ancora”, Donzelli Poesia, 2011

***

Θά πενθώ πάντα —μ’άκοος;— γιά σένα,
μόνος, στον Παράδε
I

Θα γυρίσει άλλοΰ τις χαρακιές
Της παλάμης, η Μοίρα, σαν κλειδοΰχος
Μια στιγμή θα συγκατατεθεΐ ο Καιρός

Πως αλλιώς, άφοΰ αγαπιούνται οί ανθρωποι

Θα παραστήσει ο ουρανός τα σωθικά μας
Και θα χτυπήσει τόν κόσμο ή αθωότητα
Μέ τό δριμύ τοΰ μαύρου τοΰ θανάτου.

                                                                 

II

Πενθώ τόν ήλιο και πενθώ τα χρόνια πού έρχονται
Χωρίς εμάς και τραγουδώ τ’ αλλα πού πέρασαν
Έάν είναι αλήθεια

Μιλημένα τα σώματα καί οί βάρκες πού έκρουσαν γλυκά
Οί κιθάρες πού αναβόσβησαν κάτω από τα νερα
Τα «πίστεψέ με» καί τα «μή»
Μια στόν αέρα, μια στή μουσική

Τα δυό μικρα ζώα, τα χέρια μας
Πού γύρευαν ν’ ανέβουνε κρυφα τό ένα στό αλλο
‘Η γλάστρα μέ τό δροσαχί στις ανοιχτές αυλόπορτες
Καί τα κομμάτια οί θάλασσες πού ερχόντουσαν μαζι
Πάνω απ’τις ξερολιθιές, πίσω απ’τούς φράχτες
Την άνεμώνα πού κάθισε στο χέρι σου
Κι έτρεμε τρεις φορές το μώβ τρεις μέρες πάνω άπο τούς καταρράχτες

Έάν αυτά είναι άλήθεια τραγουδώ
Το ξύλινο δοκάρι καί το τετράγωνο φαντό
Στον τοίχο, τη Γοργόνα μέ τά ξέπλεκα μαλλιά
Τη γάτα πού μάς κοίταξε μέσα στά σκοτεινά
Παιδί μέ το λιβάνι καί μέ τον κόκκινο σταυρό
Την ώρα πού βραδιάζει στών βράχων το άπλησίαστο
Πενθώ το ρούχο πού άγγιξα καί μοΰ ήρθε ο κόσμος.

                                                           

III

“Ετσι μιλώ γιά σένα καί γιά μένα

Επειδή σ’ άγαπώ καί στήν άγάπη ξέρω
Νά μπαίνω σάν Πανσέληνος
Άπο παντού, γιά το μικρό το πόδι σου μές στ’ άχανή σεντόνια
Νά μαδάω γιασεμιά —κι έχω τή δύναμη
Αποκοιμισμένη, νά φυσώ νά σέ πηγαίνω
Μέσ’ άπο φεγγερά περάσματα καί κρυφές τής θάλασσας στοές
‘Υπνωτισμένα δέντρα μέ άράχνες πού άσημίζουνε

Ακουστά σ’ έχουν τά κύματα
Πώς χαϊδεύεις, πώς φιλάς
Πώς λές ψιθυριστά το «τί» καί το «ε»
Τριγύρω στο λαιμό στον όρμο
Πάντα εμείς το φώς κι ή σκιά

Πάντα εσύ τ’ άστεράκι καί πάντα εγώ το σκοτεινό πλεούμενο
Πάντα εσύ το λιμάνι κι εγώ το φανάρι το δεξιά
Το βρεμένο μουράγιο καί ή λάμψη επάνω στά κουπιά
Ψηλά στο σπίτι μέ τίς κληματίδες
Τά δετά τριαντάφυλλα, το νερό πού κρυώνει
Πάντα εσύ το πέτρινο άγαλμα καί πάντα εγώ ή σκιά πού μεγαλώνει
Το γερτό παντζούρι εσύ, ο άέρας πού το άνοίγει εγώ

Επειδή σ’ αγαπώ καί σ’ αγαπώ
Πάντα εσύ το νόμισμα κι εγώ η λατρεία πού το εξαργυρώνει:

Τόσο η νύχτα, τόσο η βοή στον άνεμο
Τόσο η στάλα στον αέρα, τόσο η σιγαλιά
Τριγύρω η θάλασσα η δεσποτική
Καμάρα τ’ ουρανού μέ τ’ άστρα
Τόσο η ελάχιστη σου αναπνοή

Πού πιά δέν έχω τίποτε άλλο
Μές στούς τέσσερις τοίχους, το ταβάνι, το πάτωμα
Νά φωνάζω απο σένα καί νά μέ χτυπά η φωνή μου
Νά μυρίζω απο σένα καί ν’ αγριεύουν οί άνθρωποι
Επειδή το αδοκίμαστο καί το απ’ αλλού φερμένο
Δέν τ’ αντέχουν οί άνθρωποι κι είναι νωρίς, μ’ ακοϋς
Είναι νωρίς ακόμη μές στον κόσμο αυτόν αγάπη μου

Νά μιλώ γιά σένα καί γιά μένα.

                                                               

IV

Είναι νωρίς ακόμη μές στον κόσμο αυτόν, μ’ ακοϋς
Δέν έχουν εξημερωθεί τά τέρατα, μ’ ακοϋς
Το χαμένο μου αίμα καί το μυτερό, μ’ ακοϋς Μαχαίρι
Σάν κριάρι πού τρέχει μές στούς ουρανούς
Καί τάν άστρων τούς κλώνους τσακίζει, μ’ ακοϋς
Είμ’ εγώ, μ’ ακοϋς
Σ’ αγαπά, μ’ ακοϋς
Σέ κρατά καί σέ πάω καί σοϋ φορά
Το λευκό νυφικό τής Όφηλίας, μ’ ακοϋς
Ποϋ μ’ αφήνεις, ποϋ πάς καί ποιος, μ’ ακοϋς

Σοϋ κρατεί το χέρι πάνω απ’τούς κατακλυσμούς

Οί πελώριες λιάνες καί τάν ήφαιστείων οί λάβες
Θά ’ρθει μέρα, μ’ ακοϋς
Να μάς θάψουν, κι οι χιλιάδες υστέρα χρόνοι
Λαμπερά θά μάς κάνουν πετρώματα, μ’ άκοΰς
Να γυαλίσει επάνω τους η απονιά, μ’ άκοΰς
Των ανθρώπων
Καί χιλιάδες κομμάτια νά μάς ρίξει

Στά νερά ενα ενα, μ’ άκοΰς
Τά πικρά μου βότσαλα μετρώ, μ’ άκοΰς
Κι είναι ο χρόνος μιά μεγάλη εκκλησία, μ’ άκοΰς
“Οπου κάποτε οί φιγοΰρες
Τών’Αγίων
Βγάζουν δάκρυ αληθινό, μ’ άκοΰς
Οί καμπάνες άνοίγουν άψηλά, μ’ άκοΰς
“Ενα πέρασμα βαθύ νά περάσω
Περιμένουν οί αγγελοι μέ κεριά καί νεκρώσιμους ψαλμούς
Πουθενά δέν πάω, μ’ άκοΰς
“Π κανείς η κι οί δύο μαζί, μ’ άκοΰς

Το λουλούδι αυτό της καταιγίδας καί, μ’ άκοΰς Της άγάπης
Μιά γιά πάντα τό κόψαμε
Καί δέ γίνεται ν’ άνθίσει άλλιως, μ’ άκοΰς
Σ’ αλλη γη, σ’ αλλο άστέρι, μ’ άκοΰς
Δέν υπάρχει τό χώμα, δέν υπάρχει ο άέρας
Πού άγγίξαμε, ο ίδιος, μ’ άκοΰς

Καί κανείς κηπουρός δέν ευτύχησε σ’ αλλους καιρούς

Άπό τόσον χειμώνα κι άπό τόσους βοριάδες, μ’ άκοΰς
Νά τινάξει λουλούδι, μόνο εμείς, μ’ άκοΰς
Μές στη μέση της θάλασσας
Άπό μόνο τό θέλημα της άγάπης, μ’ άκοΰς
Ανεβάσαμε ολόκληρο νησί, μ’ άκοΰς
Μέ σπηλιές καί μέ κάβους κι άνθισμένους γκρεμούς
“Ακου, ακου
Ποιός μιλεί στά νερά καί ποιός κλαίει —άκοΰς;
Ποιος γυρεύει τον άλλο, ποιος φωνάζει —άκοΰς;
Εΐμ’ εγώ πού φωνάζω κι εΐμ’ εγώ πού κλαίω, μ’ άκοΰς
Σ’ άγαπά, σ’ άγαπά, μ’ άκοΰς.

                                                               

V

Για σένα έχω μιλήσει σέ καιρούς παλιούς
Μέ σοφές παραμάνες καί μ’ άντάρτες άπόμαχους
Άπο τί νά ’ναι πού έχεις τη θλίψη τοϋ άγριμιοϋ
Την άνταύγεια στο πρόσωπο τοϋ νεροϋ τοϋ τρεμάμενου
Καί γιατί, λέει, να μέλλει κοντά σου να ρθά
Πού δέ θέλω άγάπη άλλα θέλω τον άνεμο
Άλλα θέλω της ξέσκεπης όρθιας θάλασσας τον καλπασμό

Καί για σένα κανείς δέν είχε άκούσει
Για σένα οΰτε το δίκταμο οΰτε το μανιτάρι
Στα μέρη τ’ άψηλα της Κρήτης τίποτα
Για σένα μόνο δέχτηκε ο Θεός να μοϋ οδηγεί το χέρι

Πιο δά, πιο κεί, προσεχτικά σ’ όλο το γύρο
Τοϋ γιαλοϋ τοϋ προσώπου, τούς κόλπους, τα μαλλια
Στο λόφο κυματίζοντας άριστερα

Το σάμα σου στή στάση τοϋ πεύκου τοϋ μοναχικοϋ
Μάτια της περηφάνιας καί τοϋ διάφανου
Βυθοϋ, μέσα στο σπίτι μέ το σκρίνιο το παλιό
Τίς κίτρινες νταντέλες καί το κυπαρισσόξυλο
Μόνος να περιμένω ποϋ θα πρωτοφανείς
Ψηλα στο δάμα η πίσω στίς πλάκες τής αυλής
Μέ τ’ αλογο τοϋ ‘Αγίου καί το αυγο τής Ανάστασης

Σαν άπο μια τοιχογραφία καταστραμμένη
Μεγάλη όσο σέ θέλησε ή μικρή ζωή
Να χωράς στο κεράκι τή στεντόρεια λάμψη τήν ήφαιστειακή
Πού κανείς να μήν έχει δεί καί άκούσει
Τίποτα μές στίς ερημιές τα ερειπωμένα σπίτια
Ούτε ο θαμμένος πρόγονος άκρη άκρη στον αυλόγυρο
Για σένα ούτε η γερόντισσα μ’ όλα της τα βοτάνια

Για σένα μόνο εγώ, μπορεί καί η μουσική
Πού διώχνω μέσα μου αλλ’ αυτή γυρίζει δυνατότερη
Για σένα το ασχημάτιστο στήθος των δώδεκα χρονώ
Το στραμμένο στο μέλλον μέ τον κρατήρα κόκκινο
Για σένα σαν καρφίτσα ή μυρωδιά ή πικρή
Πού βρίσκει μές στο σώμα καί πού τρυπάει τή θύμηση
Καί νά το χώμα, νά τα περιστέρια, νά ή αρχαία μας γη.

                                                                   

VI

“Εχω δεί πολλά καί ή γη μέσ’ απ’το νοΰ μου φαίνεται ώραιότερη
‘Ωραιότερη μές στούς χρυσούς ατμούς
‘Η πέτρα ή κοφτερή, ώραιότερα
Τα μπλάβα τών ισθμών καί οί στέγες μές στα κύματα
‘Ωραιότερες οί αχτίδες όπου δίχως να πατείς περνάς
Αήττητη όπως ή Θεατής Σαμοθράκης πάνω απο τα βουνά τής θάλασσας

“Ετσι σ’ έχω κοιτάξει πού μοΰ αρκεί
Νά ’χει ο χρόνος όλος αθωωθεί
Μές στο αυλάκι πού το πέρασμά σου αφήνει
Σαν δελφίνι πρωτόπειρο ν’ ακολουθεί

Καί να παίζει μέ τ’ άσπρο καί το κυανό ή ψυχή μου!

Νίκη, νίκη όπου έχω νικηθεί
Πρίν απο τήν αγάπη καί μαζί
Γ ια τή ρολογια καί για το γκιούλ μπρισίμι
Πήγαινε, πήγαινε καί ας έχω εγώ χαθεί

Μόνος, καί ας είναι ο ήλιος πού κρατείς ένα παιδί νεογέννητο
Μόνος, καί ας είμ’ εγώ ή πατρίδα πού πενθεί
“Ας είναι ο λόγος πού έστειλα να σοΰ κρατεί δαφνόφυλλο

Μόνος, ο αέρας δυνατός καί μόνος τ’ ολοστρόγγυλο
Βότσαλο στό βλεφάρισμα τοΰ σκοτεινού βυθοΰ
‘Ο ψαράς πού ανέβασε κι έριξε πάλι πίσω στούς καιρούς τόν Παράδεισο!

                                                             

VII

Στόν Παράδεισο έχω σημαδέψει ένα νησί
Άπαράλλαχτο εσύ κι ένα σπίτι στη θάλασσα

Μέ κρεβάτι μεγάλο καί πόρτα μικρή
“Εχω ρίξει μές στ’ άπατα μιάν ηχώ
Νά κοιτάζομαι κάθε πρωί πού ξυπνώ

Νά σέ βλέπω μισή νά περνάς στό νερό
Καί μισή νά σέ κλαίω μές στόν Παράδεισο.

Οδυσσέας Ελύτης

da “Οδυσσέας Ελύτης, Το Μονόγραμμα”, Ίκαρος, Αθήνα, 1972

Rispondi

Inserisci i tuoi dati qui sotto o clicca su un'icona per effettuare l'accesso:

Logo WordPress.com

Stai commentando usando il tuo account WordPress.com. Chiudi sessione /  Modifica )

Google+ photo

Stai commentando usando il tuo account Google+. Chiudi sessione /  Modifica )

Foto Twitter

Stai commentando usando il tuo account Twitter. Chiudi sessione /  Modifica )

Foto di Facebook

Stai commentando usando il tuo account Facebook. Chiudi sessione /  Modifica )

Connessione a %s...